Jacono (Tonino Jacono)

Jacono, İtalya'nın Marche bölgesindeki Jesi'de Tonino Jacono'nun tek başına yürüttüğü küçük bir pipo atölyesidir. Damgasını taşıyan pipolar 1983'ten bu yana sınırlı sayıda üretilir; marka camiada en çok, kalite kademelerini satranç taşlarının adlarıyla anan sıra dışı düzeniyle tanınır.

Atölyeye giden yol

Tonino Jacono'nun mesleğe başlaması bir kariyer planının sonucu değildir. Aile çevresinde zaten iyi briyar vardı: kayınpederi, büyük İtalyan pipo fabrikalarına blok ve plato kesen bir kereste tesisi işletiyor, tezgâhından geçen tonlarca kütük arasından en iyi parçaları ayırabiliyordu. Pipo yapımına meraklı kayınbiraderinin gerekli makineleri alması üzerine, 1981'de üç kişilik bir girişim kuruldu; hedef freehand pipolardı. Girişimin Calabria'da kurulduğu bilgisi tek bir anlatıya dayanır. Herkesin belirli bir işi vardı: ağacın hazırlanması ve delme kayınpederde, kabaca biçimlendirme ve zımpara aşamaları kayınbiraderinde, bitirme ile pazarlama Jacono'daydı.

Bu ortaklık uzun ömürlü olmadı; yaklaşık bir buçuk yıl sonra Jacono kendi yolunu çizmeye karar verdi ve 1983'te Marche'ye döndü. Aynı yılın ekim ayında Jesi'deki küçük atölyesinde "JACONO" damgalı ilk pipolar ortaya çıktı. Kayıtlara göre kullandığı briyarı, Cavicchi gibi tanınmış atölyelerin çalıştığı tedarikçiden alıyor ve kendi deposunda birkaç yıl daha dinlendiriyor.

Satranç kademeleri

Jacono her pipoyu, yüzey işlemi ve damar niteliğine göre bir satranç taşının adıyla damgalar. Tümüyle rustike gövdeler Knight, kısmen rustike olanlar Bishop adını alır; Rook, Jack, Queen ve King ise düz (smooth) kademelerdir ve aralarındaki fark damarın güzelliğidir. Kaynaklar ayrıntıda ayrışır: bazı satıcı kayıtları listeye kumlama (sandblast) için ayrılmış bir Pawn kademesi ekler ve Bishop'ın önceden "Jack" olarak damgalandığını aktarır. Düzenin yıllar içinde değiştiği anlaşıldığından sıralamayı kesin bir hiyerarşi gibi okumamak gerekir. Damganın sonundaki "E" harfi iki kademe arasındaki bir ara basamağı, "Checkmate" ibaresi ise olağanüstü büyük bir gövdeyi belirtir.

Sistemin mantığı yüzey işlemiyle kalite arasında doğrudan bağ kurmasıdır: oyma sırasında ahşapta kusur çıkarsa gövde rustike edilir ve alt kademeye iner. Bu yüzden bir Jacono'nun yüzey işlemi tek başına estetik bir tercih değil, ahşabın karnesidir.

Üslup ve üretim

Atölye kuruluşundan bu yana küçük ölçekte kalmıştır; pipolar tek tek elde bitirilir. Ağızlıklarda akrilik (lucite) kullanılır; bilezik ve kakmalarda gümüş ile değerli ağaçlar tercih edilir. Briyarın yanı sıra zeytin ağacından yapılmış örnekler de bilinir. Üretimin önemli bir bölümü Amerika Birleşik Devletleri'ne gider, geri kalanı Avrupa, Rusya, Çin ve Japonya pazarlarına dağılır.