Karlheinz Joura

Karlheinz Joura (d. 1942), Bremen'de çalışan, düz damarlı (straight grain) funda kökü (briyar) pipolarıyla tanınan Alman pipo ustasıdır. Zanaatı hiçbir ustanın yanında öğrenmemiş, otuzlu yaşlarının başında kendi denemeleriyle işe girişmiştir. Az sayıda ve titiz üretim ilkesi adını Almanya dışında da duyurmuş; uluslararası koleksiyon çevrelerinde ülkesinin en çok aranan yapımcılarından sayılmıştır.

Bohemya'dan Bremen'e

Joura 1942'de, bugün Çekya sınırları içinde kalan Bohemya'da doğdu. Ailesi 1946'da bölgeyi terk etmek zorunda kaldı ve Rostock'a yerleşti; böylece çocukluğu ve gençliği Alman Demokratik Cumhuriyeti'nde geçti. Makine tesviyeciliği öğrendi, bir yandan da su atlamada yükselerek 1961'de ülkesinin üst kadrosuna girdi. Aynı yılın sonbaharında bir yük gemisinin alt bölmelerine gizlenip Batı Almanya'ya kaçtı; kaynaklar geminin bayrağı ve karaya çıktığı liman konusunda birbirini tutmaz. Arkadaşlarının yaşadığı Bremen'e yerleşti ve bir süre daha yarıştıysa da olimpiyat takımına giremedi. Ardından diplomalı beden eğitimi öğretmeni olarak yaklaşık on yıl okullarda çalıştı.

Öğretmenlikten pipo tezgâhına

Kayıtlara göre pipo içmeye 1970'te başladı; kendi piposunu yapma düşüncesi de bu ilgiden doğdu. İlk parçalarını 1974'te, önce kendisi sonra meslektaşı öğretmenler için üretti; bir yıl sonra ilk piposunu bir Alman satıcıya sundu. Üç yıla yayılan bir geçiş döneminin ardından, 1979'da güvenceli öğretmenlik işini bırakıp tam zamanlı pipo yapımcısı oldu. Hammadde tarafında kurduğu bağ da aynı yıllara uzanır: 1974'ten başlayarak İtalyan briyar tüccarı Filippo Romeo'dan blok aldı. Bu çok yıllanmış ahşaptan çıkan pipolar koleksiyoncular arasında "Romeo" adıyla anılır.

Tezgâh ve yöntem

Makinelerinin çoğunu kendi kurup dönüştürmesiyle bilinir; zımpara bandını çeviren motorun eskiden bir kahve değirmenine ait olduğu anlatılır. Hava kanalını makineye bırakmadan elde delen az sayıdaki serbest biçim (freehand) ustasından biri sayılır. Ağızlıklarını (stem) üst kalite vulkanitten elde keser; ince bir ağzın içimi kurulaştırdığı görüşündedir. Üretimin hangi aşamasında olursa olsun kusur çıkan blok elenir. Yıllık üretimini birkaç yüz pipoyla sınırlamış, fuarlarda boy göstermek yerine alıcılarını evindeki atölyesinde ağırlamayı yeğlemiştir; ziyaret ettiği tek meslektaş olarak Bo Nordh anılır. Yaptığı biçimler Danimarka okulu geleneğine yakın kabul edilir.

Damgalar, dereceler ve süreklilik

Satıcı ve koleksiyoncu kayıtlarına göre Joura pipoları çok basamaklı bir derecelendirmeyle işaretlenir: kum püskürtmeli (sandblast) parçalar derecesiz kalır; düz yüzeyliler 7, 8, 9 ve A basamaklarını izler, bunların üstünde Infinity serisi, en tepede ise seyrek rastlanan King derecesi bulunur. Joura ayrıca briyarın geldiği yeri damgayla belirtmesiyle ayrılır: yıldız Korsika, tütün bitkisi Sardunya, yaprak ise Güney Fransa kökenli ahşabı gösterir. Kimi pipolarda bloğun satın alındığı yıl da damgada yer alır.

Ustanın oğlu Fabian Joura, okulunu bitirdikten sonra on dokuz yaşında babasının yanında yetişmeye başladı ve yirminci yaş gününde kendi damgasına kavuştu: iki noktalı bir F ile yanına ve üstüne daire biçiminde yerleştirilmiş Joura adı. Karlheinz Joura'nın resmî internet sitesi bir süredir yayında değildir; atölyenin işleyişi Bremen'de aile içinde sürmektedir.