Matzhold (Peter Matzhold)

Matzhold, Avusturyalı usta Peter Matzhold'un (d. 1952) kendi adıyla imzaladığı el yapımı pipo markasıdır. Üretim, ülkenin güneydoğusundaki Steiermark eyaletinde, Graz'ın kuzeyindeki kırsalda kurulu tek kişilik bir atölyede yürütülür ve yılda birkaç yüz parçayla sınırlı kalır. Marka bu ölçeğiyle fabrika üretiminin değil, tek ustanın elinden çıkan pipoların tarafında sayılır.

Mimarlıktan pipo tezgâhına

Matzhold'un ilk mesleği mimarlıktır; öğrenimini Graz'da tamamlamış ve birkaç yıl bu alanda çalışmıştır. Pipo yontmayı da o yıllarda, satış amacı gütmeden kendi kullanacağı parçalar için denemiştir. Anlatıldığına göre dönüm noktası Basel'de bir galericiyle tanışması ve pipolarını orada sergilemesi olmuş, bu sergiden sonra mimarlığı bırakıp tezgâha yönelmiştir. Kayıtlara göre 1978'den beri tam zamanlı pipo yapımcısı olarak çalışmaktadır. Zanaatı bir usta yanında öğrenmemiş, uzun bir deneme yanılma döneminde kendi kendine ilerlemiştir; adı önce Avusturya ve Almanya'daki pipo çevrelerinde duyulmuştur.

Atölye ve üretim ilkeleri

Atölye ustanın evinin hemen bitişiğindedir; briyar deposu da aynı yerde tutulur. Yıllık üretim yaklaşık iki yüz pipoyla sınırlıdır ve gövdeler İtalyan briyarından yontulur. Markanın en çok bilinen kuralı dolgu yasağıdır: macunla kapatılmış kusur taşıyan hiçbir pipo atölyeden çıkmaz. Hazne duvarında ya da duman kanalında kusur görülen parçalar, üretimin son aşamasına gelmiş olsalar bile elenir; aynı katılık sondaj hataları için de geçerlidir. Ustanın kendi aktarımına göre işlemeye başladığı briyar kütüklerinin (ebauchon) ancak yüzde altmışı pipoya dönüşür. Atölye bunun yanında pipo onarımı ve restorasyonu üstlenir; Avusturya'nın dört bir yanından gönderilen, aralarında İngiliz fabrika pipolarının da bulunduğu parçalar burada elden geçirilir. Kullanıcının gönderdiği çizime göre yapılan ısmarlama işler de üretimin bir parçasıdır.

Biçim dili ve yüzey

Matzhold pipoları klasik kalıplarla serbest biçim arasında bir yerde durur; bir bölümü yerleşik şekil adlandırmasına oturmaz. Seçilen kütüklerde düz ya da çapraz damar aranır, gövde çizgileri sade tutulur. Ağızlıklar elde kesilir ve ebonitten yapılır; ustanın sık başvurduğu biçim, gövdeden ağızlığa geçişi yumuşatan yarım semerdir (half-saddle). Hazne üstüne paralel giden düz sırtlı ağızlıklar da kullanılır. Bazı pipolarda zeytin ağacından ara parçalar, bazılarında boynuzdan sap uzatmaları görülür. Alışılmış yüzey, karnauba cilasıyla parlatılmış, açık kahverengiden turuncuya uzanan bir tondur; kumlanmış örnekler de bulunur.

Damga

Pipolar gövdenin altında "Matzhold" adını, üretim yerini belirten ibareyi ve şekil numarasını taşır. Damganın yanında görülen harflerin kalite kademesini gösterdiği, "CU" ibaresinin ise üst kademeye karşılık geldiği belirtilir; kademelerin tam sıralaması bağımsız kaynaklarla doğrulanmış değildir.