Missouri Meerschaum
Missouri Meerschaum, mısır koçanından pipo üreten dünyanın en eski ve en büyük şirketidir. 1869'dan beri ABD'nin Missouri eyaletindeki Washington kasabasında faaliyet gösteren marka, kasabaya "Dünyanın Mısır Koçanı Piposu Başkenti" unvanını kazandırmıştır. Hafifliğiyle bilinen mısır koçanı pipo, bir buçuk asrı aşkın süredir Amerikan pipo kültürünün en tanıdık simgelerinden sayılır; bu geleneği sanayi ölçeğinde bugüne taşıyan kuruluşların başında da Missouri Meerschaum gelir.
Kuruluş ve Henry Tibbe
Şirketin kökeni, Hollanda'nın Enschede kentinden gelen marangoz Henry Tibbe'ye (1819-1897) dayanır. Tibbe, kentteki büyük yangının atölyesini yok etmesinin ardından 1860'ların başında ailesiyle Amerika'ya göç etmiş ve Washington'da bir ahşap işleri dükkânı açmıştır. Anlatılana göre koçandan kendine pipo yontan bir çiftçi Tibbe'den aynı işi torna tezgâhında yapmasını istemiş; ortaya çıkan pipolar o kadar rağbet görmüş ki Tibbe kısa sürede kendini tümüyle pipo üretimine vermiş. Kayıtlara göre bu ilk siparişi veren çiftçinin adı John Schranke'dir; şirket kuruluş yılı olarak 1869'u anarken bazı araştırmacılar olayı 1872'ye tarihler.
Tibbe'nin pipolarını benzerlerinden ayıran asıl yenilik, bir kimyager dostuyla birlikte geliştirdiği yüzey işlemiydi: Koçanın dış yüzeyine sürülen alçı esaslı sıva, gözenekli yüzeyi düzleştirir, kabuğu dolgunlaştırır ve pipoyu dayanıklı kılar. Yöntemin patenti 6 Temmuz 1878'de alınmıştır. Üretim 1877'de buhar gücüyle çalışan daha büyük bir binaya taşınmış, 1883'te Tibbe ile oğlu Anton marka tescili için başvurmuştur.
Adın kökeni ve sahiplik
Markanın adı, pipo dünyasının en itibarlı malzemelerinden birine bilinçli bir göndermedir. Hafifliği, gözenekli dokusu ve serin içimiyle koçan pipoları, pahalı lüle taşı (meerschaum) pipolarına benzetilmiş ve halk arasında "Missouri lüle taşı" diye anılmıştır. Baba oğul Tibbe pipolarını 1887'de bu adla sergilemiş, şirket 1907'de H. Tibbe & Son Co. olan unvanını resmen Missouri Meerschaum Company'ye çevirmiştir. Aile 1912'de yönetimi bırakmış, şirket Edmund Henry Otto'ya geçmiştir; işletme kuşaklar boyu Otto ailesinin elinde kalmıştır.
Koçan piposu Franklin ilçesinde bir sanayi kolu hâline gelmişti: 1925'te yalnızca bu ilçede, çoğu Washington'da olmak üzere bir düzine kadar fabrika çalışıyordu. Aynı kasabada George Buescher Jr.'ın 1941'de resmîleştirdiği Buescher Corn Cob Pipe Company, 1960'larda koçanın yanı sıra hikori ve kiraz ağacından da pipo üretiyordu. Bu şirketlerin tamamı kapandı; günümüze yalnızca Missouri Meerschaum ulaştı.
Koçan piposunun pipo dünyasındaki yeri
Koçan piposunun yaygın kabul görmesinin başlıca nedenleri şöyle sıralanır:
Doğal olarak gözenekli olan koçan, nemi emer; kuru ve serin bir içim sunar.
Funda kökünün (briyar) aksine uzun bir alıştırma (break-in) dönemi gerektirmez; ilk doldurumdan itibaren tütünün tadına karışmayan nötr bir içim verir.
Bu nötrlüğü sayesinde tütün eksperleri ve harmancılar arasında tadım aracı olarak kabul görür.
Hazneler için sıradan tarla mısırı kullanılmaz. Şirket, Missouri Üniversitesi'nde geliştirilen, iri ve kalın koçan veren beyaz melez bir "pipo mısırı" ekmektedir; ıslah çalışmaları 1946'da üniversiteden Dr. Marcus Zuber'in gözetiminde başlamıştır. Hasat edilen koçanlar işlenmeden önce yaklaşık iki yıl kurutulur. Günlük ayrıntılar için mısır koçanı pipo kullanım rehberi maddesine bakılabilir.
Modeller ve simge isimler
Markayla özdeşleşen en ünlü görüntü, General Douglas MacArthur'un dev koçan piposudur. Anlatıldığına göre general, istediği ölçüleri gösteren çizimleri fabrikaya göndermiş; ortaya çıkan uzun saplı, derin hazneli biçim "MacArthur 5-Star" adıyla kataloğa girmiştir. MacArthur'un her yeni piposunun sapına bir halka dağlama alışkanlığı, bugün üretilen modelde de sürdürülür. Modelin ün kazanması 1951'e, Başkan Truman'ın generali görevden almasının ardından fabrikaya yağan siparişlere bağlanır.
Şirketin bugün otuzu aşkın modeli vardır; en çok bilinenleri arasında sade Legend, filtre kullanan büyük hazneli Country Gentleman, Diplomat, Freehand ve Huck Finn sayılır. Mark Twain ve çizgi karakter Temel Reis (Popeye) de koçan piposuyla özdeşleşmiş isimler arasında anılır; pipoyla anılan başka şahsiyetler ünlü pipo içicileri maddesinde ele alınır.
Bugünü
Missouri Meerschaum, Washington kasabasında Missouri Nehri kıyısındaki tarihî fabrika binasında üretimini sürdürür; binanın en eski bölümü 1884'e tarihlenir. Kırk kişiye yakın bir kadroyla günde yaklaşık üç bin, yılda yedi yüz bine yakın pipo üretildiği belirtilir. Bu rakam, savaş öncesi dönemin çok altındadır: 1940'ların başında fabrikada 125 kişi çalışıyor, üretim yılda milyonlarla ifade ediliyordu. Bina aynı zamanda 1904 St. Louis Dünya Fuarı'ndaki sergi parçalarının ve eski üretim defterlerinin bulunduğu küçük bir şirket müzesine ev sahipliği yapar.