Murf Sculptured Pipes: Heykel Gibi Oyulan Amerikan Pipoları

Murf Sculptured Pipes, Kaliforniya'nın Santa Barbara kentinde yaşayan Murf O'Dean'in imzasını taşıyan pipoların adıdır. Ad, ticari bir işletmeyi değil, tek kişilik bir tezgâhı tanımlar; ustanın kendisi de yaptığı işi meslek değil uğraş olarak tanımlar. Tezgâhın ayırt edici yanı biçim anlayışıdır: klasik ölçülerin dışına çıkan, kâsesi ve sapı bir heykel gövdesi gibi ele alınan tekil tasarımlar üretilir. Bu yüzden marka adında "sculptured", yani oyulmuş, yontulmuş sıfatı yer alır.

Bir armağandan doğan uğraş

İlk pipo 1973'te, babaya yılbaşı armağanı olarak yapıldı. Kullanılan malzeme, bir Tinder Box dükkânından alınmış hazır oymacılık setinden çıkan Afrika lüle taşı bloğuydu. Tinder Box, 1928'de Ed Kolpin tarafından Santa Monica'da kurulan ve sonraki yıllarda bayilik yoluyla alışveriş merkezlerine yayılan bir pipo ve tütün dükkânı zinciriydi; ham blok ile temel aletleri bir arada satan setleri de bu dükkânların rafındaydı.

Teknik bilgi, San Diego'daki bir dükkânda çalışan pipo tamircisinden öğrenildi. O yıllarda San Diego'daki Kaliforniya Üniversitesi'nde uygulamalı fizik okuyan O'Dean, tasarladığı pipoları dükkânlara emanet usulüyle bırakarak öğrenim giderlerine katkı sağladı. Meslek hayatı ise pipo tezgâhında değil, bilim ve mühendislik alanında geçti.

1983 ödülü ve verilen ara

Anlatıldığına göre Tinder Box zinciri, Fransa'nın Saint-Claude kentindeki köklü pipo üreticileriyle birlikte, birkaç yıl boyunca amatör oymacılara açık yarışmalar düzenledi. O'Dean bu yarışmalara birkaç kez katıldı, bölgesel elemeleri geçti ve 1983'te ulusal büyük ödülü kazandı. Ödül olarak 1984'te eşiyle birlikte Saint-Claude'a gönderildi; orada Fransız pipo sanayisinin önde gelen isimleriyle görüştü. Kayıtlara göre kazanan pipo, izleyen bir yıl boyunca kentteki pipo müzesinde sergilendi.

Aynı yılın aralık ayında ilk kızı doğunca oymacılığa uzun bir ara verildi. Tezgâh ancak 2016'daki emekliliğin ardından yeniden kuruldu; bugünkü üretimin tamamı bu ikinci dönemin ürünüdür.

Çalışma yöntemi

Tezgâhın yöntemi, heykeltıraş atölyelerinden tanıdık bir aşamayı içerir: karmaşık tasarımlarda ahşaba geçilmeden önce kilden bir maket (maquette) çıkarılır. Böylece oranlar ve duruş, geri dönüşü olmayan kesikler atılmadan sınanmış olur. Yine de nihai biçim maketle sabitlenmez; oyma ilerledikçe bloğun damar yönü ve sertlik farkları tasarımı başka bir yere taşıyabilir. Gövdede briyar esas malzemedir; bataklıkta binlerce yıl kalmış meşe olan morta da kullanılan malzemeler arasındadır. Ağızlıklar her pipo için ayrıca biçimlendirilir.

Tezgâh ısmarlama sipariş almaz; her parça ustanın kendi tasarrufuyla ortaya çıkar. Pipolar zaman zaman Las Vegas'ta düzenlenen West Coast Pipe Show gibi buluşmalarda görülür. Bu yönüyle Murf Sculptured Pipes, Amerikan el yapımı pipo sahnesinin 1970'lerden bu yana süregelen amatör damarına örnek sayılır.