Peterson

Peterson, dünyanın en tanınmış ve kesintisiz üretim yapan en eski pipo markalarından biridir. Hikâyesi 1865'te, Kapp kardeşlerin açtığı pipo işiyle başlar. Nürnberg'den Britanya'ya göç eden George ve Frederick Kapp, 1866 Londra ticaret rehberlerinde Soho'daki Dean Street adresinde lüle taşı pipo imalatçısı olarak görünür. Kardeşler 1869'da ayrılmış, Frederick 1874 dolayında Dublin'e taşınarak Grafton Street'te briyar ve lüle taşı pipo satan bir dükkân açmıştır. Letonya doğumlu genç zanaatkâr Charles Peterson 1876 sıralarında ısmarlama pipo yapmak üzere işe alınmış; Frederick'in 1881'de, eşinin bir yıl sonra ölmesiyle işletme küçük yaştaki oğullarına kalmıştır. Peterson, mirasçılar reşit olana dek atölyeyi yönetmiş, ardından Alfred Kapp ile ortak olarak firmaya Kapp & Peterson adını vermiştir.

System piposu ve patentler

Peterson'ı pipo tarihine yazdıran buluş, Charles Peterson'ın 8 Ağustos 1890'da başvurup 16 Haziran 1891'de aldığı 12393 numaralı Britanya-İrlanda patentidir. Aynı tasarım Fransa'da 210944, ABD'de ise 1 Mayıs 1894 tarihli 519.135 numarayla tescillenmiştir. Tasarımda duman kanalı yüksekten açılır ve sap ile geçiş bölgesine küçük bir hazne (rezervuar) oyulur; içim sırasında yoğuşan nem bu hazneye iner, dile ulaşmaz. Sonuç belirgin biçimde daha kuru ve serin bir içimdir. Firma 1895'te Grafton Street'te daha büyük bir binaya geçmiş, 1900 Paris Sergisi'nde altın madalyalar kazanmıştır.

Bir diğer imza yenilik, 1898'de patentlenen P-Lip ağızlıktır: duman deliği ucun üstüne açılmıştır ve dumanı dile değil damağa yönlendirir; bu da dil yanmasını azaltır.

Damgalar ve tarihlendirme

Peterson pipolarının yaşı büyük ölçüde menşe damgasından okunur; bu damgalar İrlanda'nın siyasi tarihini adım adım izler. 1920 öncesinde menşe genellikle hiç vurulmaz, yalnızca gümüş bilezikte "Peterson's Dublin" yazar. 1916 dolayından itibaren blok harflerle "Made in Ireland" görülür. 1922'den sonra "Irish Free State" damgası, 1937 anayasasının ardından 1938-1941 arasında "Made" ve "Eire" sözcüklerinin daire oluşturduğu, "in" hecesinin ortada durduğu daire biçimli "Made in Eire" damgası kullanılır. Savaş sonrasında önce daire, sonra blok düzende "Made in Ireland" gelir; 1949'da cumhuriyetin ilanıyla birlikte çoğunlukla üç satır hâlinde "Made in the Republic of Ireland" damgası yerleşir. Eski damgaların atölyede kalıp sonraki dönemlere sarkması sık görüldüğünden, tarihlendirmede damga tek başına kesin ölçüt sayılmaz. Gümüş bileziklerdeki yonca, kurt tazısı ve kule figürleri gerçek ayar damgası değil süs işaretidir; Dublin'in resmî ayar damgaları Hibernia, taçlı arp ve yıl harfidir.

Katalog pipoları kalitelerine göre sıralanır: Deluxe, First Quality ve numaralı alt kademeler; 1940'larda araya Premier ve Standard dereceleri girmiştir. Şekil numarası da kaliteyi ele verir; örneğin 364, 314'ün bir alt derecedeki kardeşidir.

Londra atölyesi ve el değiştirmeler

Peterson 1899'da Londra'da ilk dükkânını açmış, İngiltere üretimi 1970 dolaylarında Londra tesisinin kapanmasına dek sürmüştür. Bu dönemin pipolarında "Made in England", "Made in London England" ya da "Great Britain" gibi damgalar görülür. Kapp ailesinin yönetimi, Harry Kapp'ın 1964'te emekliye ayrılması ve 1972'de ölmesiyle sona ermiş; firma 1970'lerin ortasında Tennant and Ruttle ile birleşerek Peterson Tennant adını almış, sonra James Crean Ltd bünyesine geçmiş, imalat kolu ise yeniden Kapp & Peterson adıyla ayrılmıştır. Mali müşavir Tom Palmer işletmeyi 1991'de ortaklarıyla satın almış, 1995'te tek sahip olmuştur.

Seriler ve bugünü

Cumhuriyet dönemi, koleksiyon serilerinin altın çağıdır. 1975'te yüzüncü yıl için sınırlı sayıda Centennial pipoları çıkmış, 1979'da başlayan Mark Twain serisi beklenmedik bir küresel ilgi görmüş, 1988'de Dublin'in kuruluşunun 1000. yılı için iki pipoluk bir set yayımlanmıştır; setin biri Dublin, diğeri Oom Paul şeklindedir. 1987'de tanıtılan Sherlock Holmes serisi ise markanın en çok satan işi sayılır: yedi şekillik "Original" takımı altı ayda bir yeni bir modelle tamamlanmış, ardından "The Return of" ve daha küçük hazneli "Junior" takımları gelmiştir. Deluxe System hattının Darwin gibi modelleri, sınıfın en özenli işçiliğini taşır.

Üretim hâlâ Dublin'in Sallynoggin semtindeki fabrikada sürer. Tom Palmer'ın 2018'de emekliye ayrılmasıyla Kapp & Peterson, Amerikan merkezli Laudisi Enterprises'a geçmiş, atölye geleneği korunmuştur. Sağlam yapısı ve klasik hatlarıyla Peterson, briyar pipo dünyasına adım atanlara en sık önerilen markalardan biridir ve İrlanda pipo yapımının ayakta kalan en büyük temsilcisidir.