Pipas Soler

Pipas Soler, Katalonya'nın Girona iline bağlı Amer kasabasında çalışan, aynı ailenin kuşaklar boyu sürdürdüğü bir briyar işletmesidir. Adı pipo meraklıları arasında iki ayrı işle birlikte anılır: bir yandan pipo yapımcılarına briyar blok satan bir hammadde kaynağı, öte yandan kendi tezgâhında tek tek biçim verilen pipoların çıktığı küçük bir atölye.

Aile ve köken

İşin başlangıcı 1890'a tarihlenir. Aktarılan hikâyeye göre ailenin bir ferdinin briyarla uğraşan Fransız bir zanaatkârla evlenmesi, Soler'leri funda kökü ticaretine sokmuştur; kaynaklar bu akrabalık bağını farklı biçimlerde anlatsa da tarihte birleşir. Aile o günden sonra kütük satın almak, kesmek ve kaba blok (ebauchon) ihraç etmek üzerine kurulu bir düzen oluşturmuş, işi kuşaktan kuşağa aktarmıştır. Bu dönem, briyarın Saint-Claude eksenli yükselişiyle aynı yıllara denk gelir; Akdeniz kıyısındaki kesim atölyeleri Avrupa'nın pipo fabrikalarını besleyen halkadır.

Bugünkü usta Joan P. Soler Molina — Fransızca söylenişiyle Jean-Pierre Soler — kayıtlara göre Fransa'nın Cogolin kasabasında doğmuştur; babası Pedro Soler İspanya İç Savaşı sırasında Fransa'nın güneyine göç etmiş, ailenin bir bölümü orada da pipo işinde çalışmıştı. Savaşın ardından Amer'e dönen aile ebauchon satışını sürdürmüş, sonraki yıllarda pipo üretimine de girmiştir. Joan P. Soler işe on dört yaşında, kesimhanede çırak olarak başlamış; pipo yapımını zamanla kendi merakıyla ilerletmiş, briyardan baston ve süs eşyası gibi başka nesneler de üretmiştir. Kayıtlara göre 2001'den sonra bağımsız bir usta olarak çalışmıştır.

Atölye ve üretim

Tesisin işleyişi klasik bir briyar kesimhanesinin adımlarını izler: kütükler dairesel testerede boyutlandırılır, çıkan bloklar tunç kazanlarda aralıksız on iki saat kaynatılır, ardından ne aşırı sıcağa ne aşırı soğuğa bırakılmadan denetimli biçimde kurutulur. Kürleme tamamlandıktan sonra blok tezgâhta delinip ilk biçimini alır. İşletme, üretimin en verimli döneminde on kişi çalıştırmış; Amerika Birleşik Devletleri, Japonya, Danimarka, Birleşik Krallık ve Brezilya gibi pazarlara mal göndermiştir.

Yalnız blok satın almak isteyenler için hazırlanan yarı mamul parçalar da işin bir parçasıdır; delinmiş ve ağızlığı takılmış bloklar, kendi piposunu yapmak isteyenlerin briyar tedariki arayışında karşılarına çıkar.

Üslup

Soler'in kendi imzasını taşıyan pipolar, önceden çizilmiş bir şekle bağlı kalmadan blokun damarına göre ilerleyen serbest biçimli (freehand) parçalardır. Yontulmuş, ham görünümlü yüzeyler ve birbirinin eşi olmayan siluetler bu üslubun belirgin yanıdır; usta hiçbir parçasının bir diğerinin aynısı olmadığını söyler. Bitirişte yer yer şakacı ayrıntılara başvurması da adını duyuran özelliklerden sayılır. Camiada briyar kalitesi genel olarak takdir edilirken biçimlerin herkesin zevkine hitap etmediği de sıkça dile getirilir.

Kayıtlara göre fabrika, ustanın altmış yedi yaşında emekli olmasıyla birlikte 2010 dolaylarında kapanmıştır. Aileden devralacak kimse çıkmamış, üretim sınırlı ölçekte ve tek elden sürmüştür.