Preben Holm

Preben Holm (1947-1989), Danimarkalı bir pipo yapımcısıdır. Danimarka okulu ilk kuşağında biçim, klasik kalıpların ölçülü bir yorumu olarak kalırken Holm bu sınırın dışına çıkmış, ahşabın damar yönünü izleyen iri ve gösterişli pipoları yaygınlaştırmıştır. Yirmi iki yaşında kırk beş kişilik bir üretim örgütünün başında bulunması ve pipolarının Amerika'da gördüğü ilgi, onu kısa sürede ülkesinin en çok konuşulan adlarından biri yapmıştır.

Kopenhag'da başlangıç

Holm'un pipoyla ilk teması bir tezgâhın arkasında oldu: babasının Kopenhag'daki dükkânında ayak işleriyle başladı, on dört yaşına geldiğinde pipo ve tütün bölümünün alımını fiilen kendisi yürütür hâle geldi. Biriktirdiği bahşiş parasıyla ilk tezgâhını ve özel takımlarını edindi; atölyesi, babasının bodrumundaki birkaç metrekarelik bir odaydı. Kendi anlatımına göre ilk pipolarını 5 Haziran 1963'te, on altıncı yaş gününe on bir gün kala babasının dükkânına verdi. Ardından kentin turistlerce bilinen Pipe-Dan dükkânına başvurdu; burası haftada yirmi otuz pipo almayı kabul etti, ancak değer biçme yetkisi dükkânda kaldı. On sekiz yaşında ilk kalfasını işe aldı; askerlik döneminde işi ayakta tutmak güçleşince onu çıkarmak zorunda kaldı ve üretimi düzenli bir işletmeye çevirmesi terhisten sonrasını buldu.

Damarı izleyen biçim anlayışı

Holm'un ayırt edici katkısı, biçimi önceden belirlemek yerine funda kökü (briyar) bloğun damarına göre kurmasıdır. Bir kalıbı ahşaba dayatmak yerine bloğu okuyup biçimi ondan çıkarmak, sonucu her seferinde başka bir yere götürüyordu; çıkan pipolar dönemin ölçülü Danimarka çizgisiyle karşılaştırıldığında hem daha iri hem daha düzensizdi. Aynı gövdede parlak ve kumlanmış yüzeylerin yan yana kullanılması, hazne ağzıyla sap ucunda kökün işlenmemiş kabuğunun bilerek bırakılması bu üslubun görünür imzalarıydı. Yerleşik beğeniye alışkın içiciler görüntüyü uzun süre yadırgadı; oysa serbest biçim (freehand) pipoyu 1970'lerin en çok aranan türü hâline getiren akımın simgesi tam da bu özellikler oldu.

Amerika pazarı ve Ben Wade

İlk büyük açılım, ABD Virjin Adaları'ndaki Saint Thomas'ta dükkânı bulunan Lon Schwartz'ın Holm'un elinde kalmış on sekiz piposunu toptan alması ve ülke genelinde tek satıcılık istemesiyle geldi. 1969'da New York merkezli Snug Harbour firmasıyla anlaşan Holm, seri üretime de girdi; işletme hızla kırk beş kişiye ulaştı. Ancak Snug Harbour ödemelerini yapamayınca ciddi bir alacak kaybıyla karşılaştı. Şubat 1971'de New York'ta Lane Limited yöneticisi Herman G. Lane ile görüşmesi dönüm noktası oldu. Snug Harbour'ın elinde kalan stok yüzünden pipolar kendi adıyla satılamayacağı için, Lane Ltd.'in sahibi olduğu ve o yıllarda üretimi Charatan atölyelerinde yürüyen Ben Wade adı kullanıldı. Danimarka yapımı Ben Wade pipoları kısa sürede yüksek adetlere ulaştı; Holm bu dönemde seri üretimi tasfiye edip yeniden el işçiliğine yoğunlaştı ve Rungsted gibi ayrı çizgiler de yürüttü.

Son yıllar

Amerikan pazarındaki serbest biçim ilgisinin gerilemesiyle Holm, 1985 sonunda çalışanlarının çoğunu çıkarmak zorunda kaldı; ağırlaşan hastalığı nedeniyle 1986 başında fabrikayı tümüyle kapattı. Aynı yıl üretime dönme girişimi sağlık durumu yüzünden sonuçsuz kaldı ve 1989'da kırk iki yaşında öldü. Atölyesine daha on yedisindeyken giren ve zamanla ustabaşılığa yükselen Poul Winsløw, kapanışın ardından kendi adıyla üretime geçerek Holm'un biçim diline yakın bir çizgiyi sürdürdü.