Şahin Pipo

Şahin Pipo, İstanbul'un Eminönü semtinde yerleşik olan ve Türkiye'de briyar piponun seri üretimini sürdüren markaların en çok tanınanıdır. İşe pipo dağıtımı ve toptan satışıyla başlayan firma, sonradan kendi imalatını kurarak ülkedeki yerli briyar üretiminin başlıca adresi hâline gelmiştir. Faaliyeti pipoyla da sınırlı kalmamış, pipo ve puro içicilerinin kullandığı gereçlerin üretimi ile dağıtımı da işin bir kolu olmuştur.

Kuruluş ve Firma Çizgisi

Firma kendi tanıtımında kuruluşunu 1982 yılına ve Nevzat ile Ahmet Şahin'in ortaklığına bağlar; markanın kurumsal kimliğinde de bu yıl öne çıkar. Pipedia'ya alınmış eski bir firma metninde ise başlangıç 1980 olarak verilir ve ortaklar arasında Bekir Şahin'in adı da anılır. İki tarih birbirini dışlamak zorunda değildir: aktarıma göre toptan pipo ticareti 1980'lerin hemen başında yürümekteydi, imalata dayanan şirket ise bunun ardından kurulmuştur. Kurucu kadronun tam bileşimi bağımsız kayıtlarla netleşmiş değildir.

Firma beyanına göre Avrupa'daki pipo imalatı yerinde incelenmiş, edinilen birikim model yelpazesine taşınmıştır. Aynı beyanda üretimin bir bölümünün yedi ülkeye ihraç edildiği belirtilir; bu sayı bağımsız kaynaklarla doğrulanabilmiş değildir.

Malzeme ve Yapım

Şahin pipolarının haznesi, Akdeniz havzasında yetişen ağaç fundasının (Erica arborea) kök yumrusundan çıkarılan funda kökü (briyar) malzemesinden işlenir. Türkiye piyasasında bu malzemeye yerleşik biçimde "gül kökü" denir; adlandırmanın gül bitkisiyle botanik bir ilgisi yoktur, yalnızca Türkçe pipo ticaretinde tutunmuş bir tabirdir. Firma da ürünlerini kendi metinlerinde bu adla anar.

Katalogda ağızlık (stem) malzemesi olarak hem ebonit hem akrilik kullanılır; iki malzemenin ısıya ve ısırma yüküne karşı davranışı ağızlık malzemeleri maddesinde karşılaştırılır. Modellerin önemli bölümü 9 mm filtre yuvalıdır ve katalogda çift filtreli bir hat da bulunur; filtrenin içime etkisi için pipo filtreleri ve sistemleri maddesine bakılabilir. Üretim, kalıplı seri işçilikle el bitirişinin birlikte yürüdüğü bir düzene dayanır; bu ara konumun anlamı artisan pipo ve fabrika piposu maddesinde ele alınır. Şekil dağarcığı ağırlıklı olarak klasiktir: düz hazneli billiard, konik hazneli Dublin ve keskin hatlı bulldog kalıpları katalogda düzenli biçimde yer alır.

Seriler ve Damgalar

Marka ürünlerini birbirinden ayrı adlar taşıyan serilere böler. Güncel katalogda Kırmızı Yıldız, Sarı Yıldız, Üç Yıldız ve Kuyruklu Yıldız gibi yıldız adlı hatların yanı sıra Zirve, Professional, Diamond, Collection, Hand Made, Bamboo, Outdoor ve okuma piposu serileri sayılabilir. Yıldız adları, markayla en çok özdeşleşen gruptur.

Koleksiyoncular arasında yıldızın rengi ve sayısının piponun boyu ya da kullanılan kökün sınıfı hakkında fikir verdiği anlatılır. Ne var ki bu eşleştirmeye ilişkin aktarımlar birbiriyle çelişir ve üreticinin yayımladığı derli toplu bir damga çizelgesi bulunmaz. Bu nedenle yıldız adlarını kesin bir kalite ölçütü gibi değil, seri adı olarak okumak daha doğrudur.

Türk Pipoculuğundaki Yeri

Türkiye'nin pipo geleneği uzun süre Eskişehir lüle taşı oymacılığı çevresinde biçimlenmiş, briyar pipo ülkeye büyük ölçüde ithalat yoluyla girmiştir. Şahin'in önemi, briyar piponun yerli üretimini kırk yılı aşan bir süreklilikle ve işletme ölçeğinde yürütmesinden gelir. Marka bu nedenle, Türkiye'de yerli briyar pipo denince ilk anılan üretici olarak kabul edilir.