Schoonmaker: Kırk Yılı Aşkın Bir Amatör Amerikan Tezgâhı

Schoonmaker, Amerikalı Renny Schoonmaker'ın kendi soyadıyla imzaladığı briyar pipoları anlatan addır. Arkasında ne bir fabrika ne de düzenli bir atölye vardır; söz konusu olan, kırk yılı aşkın süredir aralıklarla çalışan tek kişilik bir tezgâhtır. Üretim hiçbir dönemde geçim kapısı olmadığı için bir markayı tanımlayan verilerin —katalog, model dizisi, yıllık üretim sayısı— hiçbiri bu ad için mevcut değildir. Schoonmaker bu yönüyle, yirminci yüzyılın ikinci yarısında Amerika'da yaygınlaşan hobi yapımcılığının belgelenebilmiş örneklerinden biri sayılır.

Tezgâhın çıkışı

Schoonmaker'ın pipoyla tanışıklığı ailesinden gelir; kendi briyarını ise üniversite yıllarında, fabrika yapımı bir bent billiard ile edindi. Yapım işine geçişi ise bir dükkân ilişkisine dayanır. 1978'de New York eyaletindeki Clifton Park'a yerleşince, yakındaki Albany'de Washington Avenue üzerinde bulunan The Smoker adlı dükkânın müdavimi oldu. Dükkânı tek başına işleten Mel Feldman dönemin pipo çevrelerinde tanınan bir isimdi ve ilk denemenin de kaynağı oldu: Schoonmaker'a delikleri önceden açılmış bir briyar bloğu vererek biçimlendirmesini önerdi.

Sonraki pipoların malzemesi dışarıdan ısmarlandı. Plato briyar ve hazır ağızlıklar American Smoking Pipe Co.'dan alındı; Mark Tinsky ile Curt Rollar'ın 1978'de kurduğu şirket o yıllarda tek başına çalışan yapımcılara malzeme de veriyordu. Feldman bir süre sonra altı Schoonmaker piposunu vitrine aldı ve bunlardan biri bir müşteriye geçti. Kaynaklar bu tarihi soru işaretiyle verdiğinden, olay ancak 1980'lerin ilk yarısına yerleştirilebilir.

Briyarın izi

Tezgâhın en dikkat çekici yanı, uzun ömrünü büyük ölçüde tek bir briyar partisine borçlu olmasıdır. Tinsky ile Rollar'dan alınan Yunan plato blokları yıllar içinde azalınca Schoonmaker on altı kadar blok daha temin etti; bu blokları satan kişi, Ohio'nun Columbus kentinde 1975'ten beri tam zamanlı çalışan usta Tim West idi. West'in deposundaki ahşap da yıllar önce aynı iki isimden toplu olarak devralınmıştı; yani birbirinden bağımsız görünen iki alışveriş aslında aynı kaynağa çıkıyordu. Yunan briyarı o dönemde Amerikalı bağımsız yapımcılar arasında yaygın bir tercihti; plato yüzeyin blokta bırakılması, kalıba bağlı olmayan biçimlere alan açıyordu.

Dolaşım ve bugünkü durum

Pipolar bir takvime bağlı çıkmadı. Bir bölümü ustanın kendisinde kaldı, bir bölümü sipariş üzerine yapıldı, kalanı elden çıktı ya da armağan edildi. Bu sonuncu gruptan biri, 1964'te The Pipe Smoker's Ephemeris'i kuran ve kırk bir yıl boyunca kendi evinden yayımlayan Thomas Allan Dunn'a ulaştı; dergi o yıllarda Amerikan pipo camiasının başlıca haberleşme ağıydı.

Atölye, Clifton Park'taki ilk kuruluşundan bu yana birçok kez yer değiştirdi; kaynaklara göre 2025'te Michigan'ın Grand Rapids kentinde yeniden kuruldu. Schoonmaker imzalı pipolar ikinci el dolaşımda seyrek görünür. Numaralandırma sistemi, damga tipolojisi veya yayımlanmış bir üretim dökümü bulunmadığından tanımlama, ahşap üzerindeki imzanın kendisine dayanır.