SMS (SMS Meerschaums & Briars)

SMS, Eskişehir'de oyulan lüle taşı (meerschaum) pipoları Amerika Birleşik Devletleri pazarına taşıyan bir ithalat ve dağıtım markasıdır. Kendi tezgâhında pipo üreten bir atölye değil, Türkiye'deki bağımsız oymacılara iş yaptırıp bitmiş pipoları kendi adı altında ABD'de dolaşıma sokan bir aracıdır. Kırk yılı aşkın geçmişiyle, Türk lüle taşının Amerika'daki en tanıdık markalarından biri sayılır.

Kuruluş ve aile şirketi

Marka 1980'de, Eskişehirli Şamil Sermet ile eşi Beth Sermet tarafından kurulmuştur. İşletme SMS Meerschaums & Briars adıyla anılır; internet üzerindeki yüzü ise SMS Pipes'tır. ABD ticaret rehberi kayıtlarında şirket, Washington eyaletinin Vancouver kentinde Sermet International, Inc. unvanıyla ve 1980 kuruluş yılıyla görünür. Şirketin kendi anlatımına göre Şamil Sermet her yıl Türkiye'ye bir alım gezisine çıkmış, oymacılarla ilişkiyi bizzat yürütmüştür.

Şamil Sermet'in vefatının ardından işletme aile içinde sürdürülmektedir: eşi Beth Sermet büro ve sipariş tarafında, oğulları Mert Sermet günlük işleyişte, Şamil Sermet'in kız kardeşi Emel Sağtekin ise kalite denetiminde anılır. Sağtekin'in bu görevi 1988'den bu yana yürüttüğü belirtilir. Kayıtlara göre SMS, ülke çapında beş yüze yakın tütüncüye ürün ulaştıran bir tedarikçi sayılır.

İthalat modeli ve Eskişehir bağı

SMS'in iş modeli, Eskişehir lüle taşı oymacılığının dağınık atölye yapısına dayanır. Şirket, çoğu Eskişehir ve çevresinde çalışan usta oymacılardan pipo satın alır. Markanın kendi tanıtımında yaklaşık on usta ile sürekli bir çalışma ilişkisi bulunduğu bildirilir; anılan adlar arasında Salim Şener, Erdoğan Ege, Sadık Yanık, İsmail Bağlan, Yunus Ege, Ramazan Karaca, Tekin Gök ve Gezer ailesinden ustalar yer alır. Yalnızca doğal blok lüle taşından oyulmuş pipolarla çalışıldığı, taş kırıntılarının preslenmesiyle elde edilen malzemenin kullanılmadığı vurgulanır.

Pipolar genellikle oymacının imzasını taşımaz; üzerlerindeki tek marka SMS'tir. Bu, ithalatçı markalarında sık görülen bir düzendir ve koleksiyoncu açısından bir güçlük doğurur: bir SMS piposunun hangi ustadan çıktığı ancak biçim ve işçilik üslubundan tahmin edilebilir. Aynı durum, artisan pipo ile fabrika piposu ayrımının Türk lüle taşı pazarında neden kolayca kurulamadığını da açıklar.

Ürünler ve ayırt edici işaretler

Katalog iki damardan beslenir. Bir yanda billiard ve bent billiard gibi klasik pipo biçimlerinin lüle taşı yorumları, öte yanda Eskişehir ekolünün asıl uzmanlık alanı olan figürlü oymalar bulunur: pençe içinde hazne (claw), sultan ve padişah başları, hayvan figürleri ve kafatası gibi motifler bu ikinci gruba girer. Gövdesi ajur tekniğiyle delinmiş kafes (lattice) çalışmalar da yaygındır.

Ağızlıklarda akrilik ve ebonit kullanılır; marka adı, ağızlığın sol yanağına kakma olarak yerleştirilir. Pipolar altın sarısı kumaş astarlı sert bir sunum kutusuyla birlikte gelir; kutudaki yuvarlak etiketin ortasında SMS, çevresinde ise elde oyulmuş blok lüle taşını ve Türkiye'yi bildiren İngilizce ibare yer alır. Bu kutu ve kakma düzeni, ikinci el dolaşımdaki bir pipoyu tanımlamakta kullanılan başlıca ipuçlarıdır.

Briyar kolu

SMS'in ikinci iş kolu funda kökünden (briyar) yapılan pipolardır: şirket, İtalyan Lorenzo markasının ABD dağıtımını üstlenmiştir. Lorenzo'nun kökeni 1900'de Lombardiya'daki Gallarate kasabasında kurulan Fratelli Lana atölyesine uzanır; işletme 1946'da Tagliabue ailesinin eline geçmiş, marka bugünkü adını ise 1969'da almıştır. Böylece SMS, işletme adının da işaret ettiği gibi lüle taşı ile briyarı tek çatı altında toplar.