Spanu (Tom Spanu)

Spanu, Sardunyalı usta Tommaso "Tom" Spanu'nun 1979'da kurduğu ve bugün oğlu tarafından sürdürülen bir İtalyan pipo atölyesidir. Pipoların pazarlanması için kurulan şirketin ticari unvanı Novarte S.N.C. di Spanu Tommaso olmakla birlikte, ürünler yaygın olarak "Tom Spanu" adıyla anılır. Markayı en çok tanıtan iş, gövdesi mantar meşesi kabuğuyla kaplanmış funda kökü (briyar) pipolardır.

Chiaramonti'den Varese'ye

Spanu 1944'te Sardunya'nın kuzeyindeki Chiaramonti'de doğdu. Kaynakların birleştiği nokta, henüz gençken adadan ayrılıp 1960'ların başında Kuzey İtalya'ya, o yıllarda pipo imalathanelerinin yoğunlaştığı Varese ilindeki Gavirate'ye gitmesidir; işi bir akrabası ayarlamıştır. Buradaki yıllar onu dönemin en etkili pipo tasarımcısı ve tüccarlarından Alberto Paronelli'nin çevresine soktu. Paronelli hem deneyimli oymacıların yanında yetişmesini sağladı hem de biçim ve tasarım konusunda onu kendisi çalıştırdı.

Sonuç, Paronelli'nin dağıttığı üst sınıf Clairmont serisinin yapımında görev almasıydı. Marka adının Spanu'nun doğduğu kasabanın Fransızcalaştırılmış hâli olduğu, kayıtlara göre bu pipoların bir bölümüne kendi adını da vurabildiği aktarılır. Kuzeyde geçirdiği on beş yılı aşkın sürede, ileride Caminetto markasını kuracak Giuseppe Ascorti ile Luigi Radice gibi adlarla aynı ortamı paylaştı. Bu kuşak, İtalyan el yapımı piposunun 1960'lı ve 1970'li yıllardaki atılımını yapan kuşaktır.

Adaya dönüş ve atölye

1979'da kardeşlerinin desteğiyle Sardunya'ya dönerek Laerru'da kendi atölyesini kurdu; işletme 1999'da Sassari'ye taşındı. Dönüşün gerekçesi ham maddeydi: sıcağa dayanıklılığı ve kırmızıya çalan rengiyle Sardunya fundası İtalyan yapımcılar arasında ayrı bir yer tutar. Laerru yıllarında kullandığı kökü kendisi hasat edip kuruttuğu, kütüklerin kesim ve dinlendirme aşamalarını atölyede yürüttüğü bilinir. Çalışma düzeninde el aletleri ağır basar; biçim çoğu zaman önceden çizilmek yerine kütüğün damarı izlenerek belirlenir, bu yüzden iki pipo birbirinin aynı olmaz.

Mantar kaplama ve öteki ağaçlar

Atölyenin ayırt edici işi, İtalyancada "sughero" denen mantar kaplamadır. Briyar gövde, adanın geniş mantar meşesi (Quercus suber) ormanlarından çıkan kabukla kaplanır; ortaya çıkan pipo alışılmış briyar gövdeye göre hafiftir ve elde pürüzlü bir doku bırakır. Uygulama aynı zamanda Sardunya'nın köklü mantar zanaatıyla kurulmuş bir bağ sayılır.

Spanu briyarla sınırlı kalmadı. Yaban zeytini, kiraz, mersin, ardıç, meşe, kayın ve şimşir gibi başka ağaçlarla da çalıştı, kimi zaman birden çok ağacı tek pipoda birleştirdi. Bunlar arasında en seyrek görüleni, beyazdan açık sarıya çalan rengiyle ayırt edilen limon ağacı pipolarıdır; bu örneklere ayrıca "LIMONE" damgası vurulmuştur.

Sonrası

Tom Spanu 26 Ağustos 2015'te 71 yaşında öldü. İşlerinden bir bölümü, çıraklık yıllarını geçirdiği Gavirate'deki İtalyan pipo müzesinde sergilenmektedir. Atölye, uzun yıllar babasının yanında çalışmış olan oğlu Massimiliano Spanu tarafından Sassari'de sürdürülmektedir.