Stanwell Şekil Numaraları ve Tasarımcıları

Stanwell şekil numaraları, Stanwell pipolarının sapına vurulan ve modeli belirleyen kısa kodlardır. Koleksiyoncular için bu numaralar yalnızca bir katalog kaydı değildir: çoğu durumda şekli kimin çizdiğini de gösterirler; çünkü Stanwell, seri üretim yapan bir fabrika olmasına karşın modellerinin büyük bölümünü tek tek çalışan Danimarkalı ustalara sipariş etmiştir. Numaralı dizge, markanın adının resmen tescil edildiği 1948 sonrasına, yani camianın "tescil dönemi" dediği yıllara dayanır.

Numaraların işleyişi

Dizge basit görünür: iki ya da üç haneli bir sayı bir şekli karşılar. Numaranın peşine eklenen harfler ise yapım ayrıntısını duyurur. Bunların en yaygını, sap ile ağızlığın geçme bilezikle birleştirildiği askerî bağlantılı (military mount) sürümleri gösteren "M" harfidir; "01-M" ya da "83-M" gibi damgalar hem satıcı kayıtlarında hem de restorasyon yazılarında bu anlamıyla geçer. Yalnızca harften oluşan kodlar da vardır: Nanna Ivarsson imzalı modeller "N" ile numaralanır, eski bir şeklin sonradan yeniden üretilen sürümü ise numaranın önüne konan "Favorite" ibaresiyle ayrılır.

Asıl güçlük başka yerdedir. Stanwell kataloğunu on yıllar boyunca birkaç kez baştan kurmuş, üretimden kalkan bir modelin numarasını boşta bırakmak yerine yeni bir şekle devretmiştir. Sonuçta tek bir numara, dönemine göre birbirine hiç benzemeyen pipoları karşılayabilir; meraklıların derlediği listelere göre kimi numaralar üç, hatta dört ayrı şekil için kullanılmıştır. Söz konusu olan bir damgalama kusuru değil, kataloğun düzenli aralıklarla tazelenmesidir. Bu listeler karışıklığı "01a", "01b" biçiminde harfli alt ayrımlarla çözer; ancak bu harfler yalnızca kâğıt üzerindedir, pipoya vurulmaz. Elindeki numaranın hangi döneme ait olduğunu anlamak isteyen okurun damgalamanın öbür ayrıntılarına ve dönem kataloglarına bakması gerekir.

Numaraların ardındaki tasarımcılar

Dizgenin belkemiğini Sixten Ivarsson oluşturur. Ivarsson'ın Stanwell için çizdiği modeller düşük numaraların çoğunu kaplar ve markanın "Danimarka görünümü" büyük ölçüde bu çizimlerden doğmuştur; kimi tasarımları sonradan başka ustalarca yeniden yorumlanmıştır. Onu izleyen kuşakta Tom Eltang listede en sık anılan adlardan biridir; 120'li numaralardan başlayıp Sixtus ve Statement gibi geç serilere kadar uzanan geniş bir aralığa imza atmıştır. Jess Chonowitsch özellikle 140'lı numaralar ve pirinç bilezikli freehand serileriyle, Anne Julie kendine özgü bent yorumlarıyla, S. Bang atölyesi ise panelli sap çözümleriyle listede yer alır. Sonraki yıllarda Poul Winsløw, Lars ve Nanna Ivarsson gibi adlar da listeye eklenmiştir. Bu ustaların çoğu aynı zamanda kendi tezgâhında elde pipo yapan kişilerdi; dolayısıyla numaralı Stanwell kataloğu, Danimarka okulunun seri üretime aktarılmış bir özeti sayılır.

Numarasız ve özel seriler

Her Stanwell standart numaraya bağlı değildir. 1979'dan başlayarak her yıl çıkarılan "Yılın Piposu" modelleri şekil kodu yerine kendi yılıyla anılır; kayıtlara göre bazı yıllarda biri 9 mm filtreye, biri standart delik ölçüsüne göre işlenmiş iki ayrı tasarım birden piyasaya verilmiştir. Bunların yanında dönem dönem Noel pipoları, kuruluşun yuvarlak yıl dönümleri için hazırlanan jübile takımları ve İskandinav yavaş içim yarışmaları için üretilen, numara yerine yıl ile etkinlik kısaltması damgalanan pipolar vardır. Scandia gibi alt markalar ise ana listeden türetilmiş ama ondan ayrılan, çoğunlukla üç haneli kendi kodlarını taşır; bu yüzden aynı çizelgeden okunmaya çalışılmamalıdır.

Belgelerin eksikliği nedeniyle bugün elde bulunan listeler tamamlanmış sayılmaz; bazı numaraların karşılığı hâlâ bilinmemektedir. Bu yüzden bir Stanwell'in şekil numarası, tek başına kesin bir kimlik değil, doğru dönem kataloğuyla birlikte okunması gereken bir ipucudur.