Wedgwood (Josiah Wedgwood and Sons)

Wedgwood, tam adıyla Josiah Wedgwood and Sons, 1 Mayıs 1759'da çömlekçi ve girişimci Josiah Wedgwood tarafından kurulan İngiliz seramik şirketidir. Pipo camiasında adı, briyar ya da lüle taşı gövdeler yüzünden değil, İngiliz seramik geleneğinin tütün eşyalarına bıraktığı miras yüzünden geçer: tütün kavanozları, küllükler ve masa üstü takımları uzun süre Wedgwood kataloglarının parçası olmuştur. Şirketin asıl önemi ise on sekizinci yüzyılda geliştirdiği seramik gövdelerde ve fırın tekniğindedir.

Kuruluş ve Etruria

Wedgwood ailesi Staffordshire'ın köklü çömlekçi hanelerindendir; Josiah da mesleği aile atölyelerinde öğrendi ve kendi işini Stoke-on-Trent'in Burslem semtindeki Ivy House atölyesinde kurdu. 1764'te uzak akrabası Sarah Wedgwood ile evlendi; anlatıldığına göre bu evliliğin getirdiği kaynak, atölyenin büyümesini kolaylaştırdı. 1766'da Staffordshire'da geniş bir arazi satın aldı ve buraya, dönemin Etrüsk hayranlığına gönderme yapan Etruria adını verdi. Etruria Works 1769'da üretime geçti; içinde hem üretim birimleri hem de işçi konutları bulunan yerleşke, iş bölümüne ve standart ölçülere dayanan çalışma düzeniyle çağdaşı atölyelerden ayrılıyordu.

Seramik gövdeler ve fırın ölçümü

Wedgwood'un adını kalıcı kılan buluşları sırsız taş hamurlarıdır. Bunların ilki, 1769'a doğru olgunlaşan siyah bazalt (black basalt) adlı yoğun siyah gövdedir. 1770'lerde geliştirdiği jasperware ise renk pigmentini yüzeyde değil hamurun tamamında taşıyan bir taş hamurudur; üzerine beyaz kabartma figürlerin işlendiği mat renkli zemin, Roma dönemi kameo camlarını ve Portland Vazosu'nu örnek alır. İlk renk olan Portland mavisi, kayıtlara göre binlerce deneme sonunda elde edilmiştir. Josiah Wedgwood'un fırın sıcaklığını ölçmeye yarayan pirometrik boncukları, 1783'te Royal Society üyeliğine seçilmesini sağladı; bu ölçüm fikri, yüksek sıcaklıkta çalışan bütün seramik atölyeleri gibi porselen pipo üreticilerini de ilgilendiren bir eşiktir.

Porselen ve sonraki dönem

Çin'den gelen beyaz çay takımlarının İngiliz üst sınıfında gördüğü ilgi, uzun deniz yolu yüzünden hiçbir zaman yeterince karşılanamadı; bu açık, yerli üreticileri kendi beyaz hamurlarını aramaya itti. Wedgwood 1812'de kemik porseleni üretmeye başladı, 1822'de bu koldan çekildi ve 1878'de kalıcı biçimde geri döndü. Şirket 1987'de Waterford Crystal ile birleşti, 2009'da KPS Capital Partners'a geçti ve 2015'te Fiskars bünyesine katıldı.

Tütün tarafında Wedgwood'un ürettiği parçalar, ana gövdesi jasper olan kapaklı tütün kavanozları ve küllüklerdir; müze ve koleksiyon kayıtlarında bunların on dokuzuncu yüzyıla tarihlenen örnekleri bulunur. Şirketin seri üretim tütün piposu yaptığına dair güvenilir bir kayıt yoktur; Staffordshire çömlekçiliğinin pipo dünyasındaki asıl karşılığı, kil pipo atölyeleri ve seramik gövde geleneği üzerinden okunur. Bu yönüyle Wedgwood, piponun dünya tarihi içinde bir pipo üreticisi olarak değil, tütün kültürünün masa üstü eşyalarını biçimlendiren bir seramik kurumu olarak yer tutar.