Pipo Dilinde Sade Anlatım Tartışması

Pipo dilinde sade anlatım tartışması, pipo ve tütün meraklılarının kendi aralarında kullandığı sözcük dağarcığının son yıllarda hızla genişlemesinden doğan bir eleştiri hattıdır. Tartışma, yüzyıllık teknik terimleri değil, ağırlıklı olarak forum yazışmalarında ve tanıtım metinlerinde son otuz kırk yılda türeyen sıfatları, kısaltmaları ve başka alanlardan ödünç alınan kavramları hedef alır. Terimlerin ayrıntılı dökümü için Pipo Terimleri Sözlüğü maddesine bakılabilir.

Eski argo: 19. yüzyılın tütün sözlüğü

Tütünün kendine özgü bir argo üretmesi yeni değildir. Cope Bros & Co'nun Liverpool'da 1870-1881 arasında çıkardığı Cope's Tobacco Plant, tütünle ilgili her konuyu derleyen bir süreli yayındı ve aktarıldığına göre 1880 tarihli bir sayısında argoyu doğrudan ele alan bir yazıya yer verdi. Argo sözlükleri tütünün karşılığı olarak snout, weed ve old rope gibi sözcükleri kaydeder; uzun saplı kil pipo ise halk ağzında yard of clay diye anılırdı. Terimlerin her zaman göründükleri anlama gelmediğinin örneği, John S. Farmer ile W. E. Henley'nin 1893 tarihli Slang and Its Analogues derlemesindeki "Her Majesty's Tobacco Pipe" maddesidir: deyimin pipoyla ilgisi yoktur, gümrükte el konulan tütünün yakıldığı fırını anlatır.

Aynı yüzyıl, terminolojiyi mizahla şişiren örnekler de üretti. Arthur Machen'in Leolinus Siluriensis takma adıyla 1884'te yayımladığı The Anatomy of Tobacco, Robert Burton'ın Anatomy of Melancholy eserine öykünerek pipo içmeyi skolastik tanımlarla bölümlere ayırır; aktarıldığına göre pipoyu tek maddeden yapılmışsa "basit", birden çok maddeden yapılmışsa "bileşik" sayan sınıflandırma da bu kitaptandır. Halk ağzındaki adlandırmaların akademik dökümünü ise Katherine T. Kell, Journal of American Folklore dergisinde 1966'da çıkan "Folk Names for Tobacco" incelemesinde yapmıştır.

Yeni terimler ve kaynakları

Bugünkü dağarcığın bir bölümünün çıkış noktası tek tek belgelenebilir. Kapnismology (duman incelemesi) ve türevleri, 1983 ilkbaharında yayına başlayan üç aylık Pipe Smoker dergisinin kurucusu C. Bruce Spencer'ın Yunancadan türettiği sözcüklerdir; derginin 1984 ilkbahar sayısında ortaya atılmışlardır. Chattanooga merkezli Pipe Collectors International bünyesinde çıkan dergi 1988'de kapansa da terim kullanımda kalmıştır. Lunting (pipo içerek yürümek) çok daha eskidir: John Mactaggart'ın 1824 tarihli The Scottish Gallovidian Encyclopedia çalışmasında geçer ve kökeni fitil anlamındaki Hollandaca lont sözcüğüne bağlanır. Pipo içmenin incelenmesi için önerilen calamology ise tutunamamıştır.

Bir başka öbek doğrudan ticaret dilinden gelir ve tanımı tartışmalıdır: ikinci el pipoyu anlatan estate, hiç satılmadan raflarda kalan stok için new old stock (NOS), yaş sınırı belirsiz vintage, ölçütü açıkça tanımlanmamış museum quality. Bunların ilki Estate Pipo Kavramı maddesinde ayrıca ele alınır. Tütünü uzun süre bekletmeyi anlatan cellaring bodrum anlamındaki sözcükten gelir; oysa bekletmenin bodrumla zorunlu bir ilgisi yoktur, konunun ayrıntısı tütünün yıllandırılması başlığındadır. Üçüncü öbek forum yazışmalarında doğmuştur: DGT (yarım bırakılan haznenin saatler, hatta günler sonra bitirilmesi), POTD (günün piposu), PAD ve TAD (pipo ve tütün biriktirme hevesi). Daha önce içilmiş tütünün tadının pipoda kalmasına verilen ghosting adı için Türkçede hayalet aroma karşılığı kullanılır.

İki görüş

Camiada iki yaklaşım karşı karşıyadır. Terimleri savunanlara göre her uğraş alanı zamanla kendi kısayollarını üretir; bu sözcükler uzun açıklamaların yerini tutar ve meraklılar arasındaki yazışmayı hızlandırır. Karşı taraf ise sözcüklerin çoğunun yeni bir şey anlatmadığını, çoğu zaman "eski" ya da "kullanılmış" demenin süslü yolları olduğunu ileri sürer; bu hâliyle terimlerin satış diline yaradığı ve yığılan kısaltmaların yeni başlayanla arasına duvar ördüğü de aynı eleştirinin parçasıdır. İkinci görüşün en bilinen savunusu, antika pipo araştırmacısı Ben Rapaport'un Pipedia'da yayımlanan yazısıdır. Tartışmanın kendisi de yeni sayılmaz: 19. yüzyıl sonunda İngiliz basınında, bir argo sözcüğün sözlüğe alınmadan önce uzun bir bekleme süresi geçirmesi gerektiği yolunda benzer uyarılar yapılıyordu.