1970'ler ve 1980'lere Tarihlenen Kutu Tütünleri

1970'ler ve 1980'lere tarihlenen kutu tütünleri, John C. Loring'in bu iki on yıla ait pipo tütünü kutularını tek bir çizelgede topladığı dökümün konusudur. Metin Loring imzasını taşır; Pipedia'daki hâline Yang Forcióri katkı vermiştir. Çalışma bir tarihlendirme yöntemi anlatmaz, elde tutulmuş kutuların kaydını verir; yöntem kılavuzlarının yanında bir kanıt defteri gibi okunur.

Çizelgenin düzeni

Kayıt altı sütundan oluşur: üretici, marka ya da harman adı, kutu tipi, ağırlık, tarih ve o tanıma uyan kutu sayısı. İki yüzü aşkın satırda otuzdan fazla üretici anılır, sayılan kutuların toplamı altı yüzü geçer. Satır sayısına göre en kalabalık başlıklar sırasıyla Dunhill, Rattray's ve Balkan Sobranie'dir.

Kutu tipi sütunu için beş kısaltmalık bir cetvel verilmiştir. Satırların büyük çoğunluğu CT'dir: madenî parayla çevrilerek açılan kapak (coin twist). İkinci sırada, halkadan çekilerek açılan PT (pop top) gelir. Geri kalanlar bir avuç satırdır: kollu kapak LT (lever top) ile hava geçirmez kapağı bulunmayan silindir kutu ST (canister) yalnızca birkaç kez, cetvelde tanımlı kesici kapak KL (knife lid) ise hiç geçmez. Kimi satırda CT girişine kapak rengi de eklenmiştir.

Çizelgenin başında belirtilen bir varsayım vardır: aksi yazılmadıkça harmanın İngiltere'de hazırlandığı kabul edilir. Üretici adının yanına ülke eklenmesi bu yüzdendir; Lane ile Drucquer's "ABD", Niemeyer "Hollanda", Gallaher's ile Murray's "Kuzey İrlanda", Rattray's ile Cotton "İskoçya" notuyla ayrılır. Ülke notu taşımayan Amerikan dükkân adları ise çizelgenin kendi kuralı gereği İngiltere yapımı sayılır; Robert McConnell'in Massachusetts'teki Harvard Square'de bulunan Leavitt & Peirce için hazırladığı harmanlar dört ayrı satırda görünür.

Tarih sütununun özel işaretleri

Tarihler on yıl ölçeğinde verilir, ancak iki markada kısaltmalar takvimden bağımsız bir anlam taşır. Dunhill tütün harmanlarının çoğunun üretimi 1981'de Belfast'taki Murray, Sons & Co. firmasına geçmiştir; çizelge bu kırılmanın eşiğindeki kutuları ayırabilmek için Dunhill satırlarında "L70s" kısaltmasını kullanır. Kısaltma 1970'lerin son yıllarını değil, 1980 ile 1981'i gösterir; yani bir on yıl dilimini değil, Londra yapımı son kutuları işaret eder. 1810'da Belfast'ta kurulan, 1953'te Carreras'a satılan ve sonraki birleşmelerle Rothmans grubuna bağlanan Murray, çizelgede kendi adıyla da üretici olarak sıralanır.

Rattray's satırlarında ayrım harmanı hazırlayana göredir. "70s" Perth'teki dükkânın kendi harmanladığı kutuları, "70s/80s" ise harmanların Robert McConnell'e geçmesinden sonrakileri gösterir. Devrin 1980 dolayında, dükkânın kapanmasıyla gerçekleştiği aktarılır; bazı harmanların el değiştirmesini daha erkene çeken anlatımlar da bulunduğundan yıl kesin sayılmaz. Kutu etiketi iki dönemde de büyük ölçüde aynı kaldığı için ayrımı yapan tek şey bu nottur.

Çizelgeden çıkan örüntüler

Ağırlığın nasıl yazıldığı dönem işareti sayılır. 70'lere verilen kutuların neredeyse tamamında ağırlık yalnızca ons iledir (2 oz, 4 oz). "L70s" satırlarında gram ile onsun yan yana yazıldığı ikili biçim (50 gr / 1,76 oz) baskındır. 80'lere verilenlerde yalnızca gram yazan kutular öne çıkar; ons tek başına büsbütün kaybolmasa da geriler. Bu kayma, İngiliz kutu tütünlerinin tarihlendirilmesinde sıralanan ağırlık birimi ölçütünün somut karşılığıdır.

Marka tarihçeleri de çizelgeye dolaylı yoldan yansır. Balkan harmanına adını veren Sobranie, satır sayısıyla üçüncü büyük başlıktır; markanın 1980'lerin başında Gallaher'a geçtiği bilinmesine karşın çizelge üreticiyi baştan sona Balkan Sobranie adıyla kaydeder, Gallaher'ı ise yalnızca kendi Kuzey İrlanda harmanlarıyla ayrı bir satır kümesinde gösterir. Türkiye'den tek bir giriş vardır: üretici sütununda Kabataş adı yazan, "Pipo" adını taşıyan, silindir kutuda ve 1950'lere tarihlenmiş bir tütün. Bu satırı destekleyen bağımsız bir üretim kaydına ulaşılamamıştır; yine de Tekel pipo tütünlerinin yurt dışında derlenmiş bir koleksiyona girdiğini gösteren seyrek izlerden biri sayılabilir.

Sınırları

Çizelge bir sayım değil, bir koleksiyonun envanteridir; hangi kutunun ne sıklıkta üretildiğini değil, derleyicinin eline hangi kutuların geçtiğini gösterir. Başlık iki on yılı andığı hâlde araya 1950'lere ve 1960'lara verilmiş satırlar da karışmıştır. Tarihler de kesin yıl değil, kutu tipine, ağırlık yazımına ve etiket ayrıntısına bakılarak verilmiş aralıklardır. Bu nedenle döküm tek başına delil sayılmaz; elde bir kutu varken benzer satırların aranacağı bir karşılaştırma tablosu olarak işe yarar.