İngiliz Kutu Tütünlerinin Tarihlendirilmesi

İngiliz kutu tütünlerinin tarihlendirilmesi, Britanya'da doldurulmuş bir pipo tütünü kutusunun kaç yıllık olduğunu kutunun kendisinden ve üzerindeki yazılardan çıkarma işidir. Kutularda üretim tarihi yazmaz; koleksiyoncu, birbirini destekleyen dolaylı ipuçlarını üst üste koyarak aralığı daraltır. Bu ipuçlarının en çok başvurulan derlemesi John C. Loring'in 1999'da yayımladığı çalışmadır.

Yaş neden sorulur

Kutunun yaşı iki ayrı soruya birden cevap verir. Birincisi olgunluktur: İngiliz harmanı geleneğinde katkı maddesi kullanımı dar tutulduğundan tat, ağırlıkla yaprağın kendi kimyasına bağlıdır; şeker oranı yüksek Virginia ile Şark yaprakları kapalı kutuda on yıllar boyunca değişmeyi sürdürür, dolayısıyla tütünün yıllandırılması burada doğrudan bir tat meselesidir. İkincisi kimliktir. Aynı etiketi taşıyan bir harman, kutulandığı yıla göre bambaşka bir firmanın, hatta bambaşka bir ülkenin elinden çıkmış olabilir: İngiliz tütün sanayisi 1970'lerden başlayarak yoğunlaşmış, 1990'lara gelindiğinde harmanların çoğunun üretimi Kıta Avrupası'na kaymıştır. Hammadde tarafında da benzer bir eşik anlatılır; aktarıldığına göre Suriye 1970'lerde orman varlığını korumak amacıyla tütsüleme odununun kullanımını kısıtlamış, Suriye latakiası böylece piyasadan çekilmiştir.

Tek başına eşik koyan işaretler

Bazı işaretler kutuyu belirli bir yılın kesin olarak öncesine ya da sonrasına iter. Etiketteki iri ℮ harfi bir alt sınırdır: bu işaret 20 Ocak 1976 tarihli 76/211/AET sayılı Konsey yönergesiyle tanımlanmış, Birleşik Krallık ortalama miktar düzenini 1979 tarihli Weights and Measures Act ile mevzuatına almıştır. Dolayısıyla ℮ taşıyan bir kutu 1970'lerin sonundan eskiye tarihlendirilemez. Tersi geçerli değildir; 1980 ve 1990'larda işaretsiz kutular da basılmıştır.

Amerika'ya gitmiş kutularda görülen federal vergi bandrolü ya da onun kalıntısı ise üst sınır koyar; bu bandroller 1959 ortasından sonra kullanılmamıştır. Bandrolün üzerinde okunan 1926, verginin dayandığı kanunun yılıdır, kutunun değil; tarih veren şey seri numarasıdır. Damga kataloglarında 102 numaralı seri 1930'ların başına, 125 numaralı seri 1950'lerin ortasına verilir; Loring'in seri numarasına 29 ekleme kuralı da yaklaşık aynı sonuca çıkar. Kutuda ithalatçı adresi varsa üçüncü bir eşik doğar: adreste ZIP kodu yerine eski usul posta bölgesi numarası duruyorsa kutu, ZIP düzeninin başladığı 1 Temmuz 1963'ten öncesine düşer.

Kaba aralık veren ipuçları

Kutunun açılma düzeni ancak on yıl ölçeğinde bir aralık verir. "Knife lid" (kesici kapak) tipinde tek kullanımlık ince bir iç kapak ile onu keserek açmaya yarayan gevşek bir dış kapak bulunur; bu tipin I. Dünya Savaşı yıllarından 1960'lara kadar egemen olduğu kabul edilir, dış kapaktaki sabit uçlu biçim ise 1950'lerin başında bırakılmıştır. Madenî parayla çevrilerek açılan "coin twist" II. Dünya Savaşı'ndan sonra yaygınlaşmış, 1970'lere gelindiğinde başat tip olmuştur. Halkadan çekilerek açılan "pop top" 1970'lerde girmiştir; kapağındaki açma yönergesinin yazıyla verilmiş olması, yalnızca çizimden ibaret olmasına göre daha erken bir tarihe işaret sayılır. Anahtarla şerit sararak açılan "key top" ile hava geçirmez kapağı bulunmayan "canister" İngiliz tütünlerinde seyrek görülür.

Etiket yazıları da aynı kabalıkta çalışır. Menşe satırı 1980'lerden önce çoğunlukla "Great Britain", "England", "Scotland" ya da "Northern Ireland" biçimindeyken, "United Kingdom" kullanımı 1980'lerle öne çıkar. Ağırlık birimi de aynı yönde ilerler: yalnızca ons yazan kutular 1970'lerin ortası ve öncesine, ons ile gramın birlikte yazıldığı kutular 1970'lerin sonu ve sonrasına, yalnızca gram yazanlar ise ağırlıkla 1980 sonrasına işaret eder.

Marka dönüm noktaları

Tek tek markaların da sabit kırılma yılları vardır. Dunhill tütünlerinde bu yıl 1981'dir: harmanların çoğunun üretimi o tarihte Belfast'taki Murray, Sons & Co. firmasına geçmiş, kutulardaki menşe satırı "United Kingdom"a dönmüştür. Rattray'de ise Perth'teki dükkânın 1980 dolayında kapanmasının ardından harmanların Robert McConnell'e devredildiği bilinir. Kutu üzerindeki el yazısı tarihler ihtiyatla karşılanır; çoğu zaman üretim yılını değil, kutunun el değiştirdiği yılı ya da bir önceki sahibinin tahminini gösterir.