Cavendish
Cavendish, adının çağrıştırdığının aksine bir tütün cinsi değil, bir işleme ve kesim biçimidir. Kurutulmuş tütün yaprağı — çoğunlukla Virginia veya Burley — buhar ve ısı yardımıyla yumuşatılır, ağır baskı altında kek hâline getirilir ve fermente olmaya bırakılır. Ortaya çıkan koyu renkli, yumuşak ve tatlı tütün, özellikle aromatik harmanların temel yapı taşı sayılır.
İşleme süreci ve adın kökeni
Tipik Cavendish üretiminde tütün önce buharlanır; böylece yaprağın gözenekleri açılır. Ardından yapraklar kekler hâlinde preslenir ve ateş ya da buharla ısıtılarak fermantasyona sokulur. Fermantasyon tamamlandığında kekler dilimlenir ve harmanlanmaya hazır duruma gelir. Bu süreç yaprağın doğal şekerini karamelize eder; tütünün sertliği yumuşar, tatlılığı belirginleşir.
Adını 16. yüzyıl İngiliz denizcisi Sir Thomas Cavendish'ten aldığı kabul edilir. Anlatılana göre Cavendish, 1585'teki Virginia seferinde tütün yapraklarını şekerle nemlendirip sıkıca sarmış, bu şekilde saklanan tütünün tadının belirgin biçimde iyileştiği görülmüş. Ne var ki bu hikâyenin belgelenmesi zayıftır; sonradan yakıştırılmış bir köken efsanesi olması kuvvetle muhtemeldir. Kesin olan, adın bugün dünyanın her yerinde bu işleme yöntemini tanımlamak için kullanıldığıdır.
Başlıca türleri
Cavendish tek bir tarif değil, bir yöntemler ailesidir. Üç ana yaklaşım ayırt edilir:
İngiliz usulü Cavendish: Katkısız kabul edilen yaklaşımdır. Yalnızca ağır Virginia yaprağı üç dört gün yüksek baskı altında tutulur; tatlılık tamamen yaprağın kendi şekerinin karamelizasyonundan gelir. Bu usulün, İngiltere'nin tütüne katkı maddesini kısıtlayan eski saflık yasalarınca şekillendirildiği bilinir; ancak "İngiliz Cavendish her zaman katkısızdır" genellemesi günümüz üreticileri için mutlak bir kural değildir.
Danimarka-Hollanda usulü Cavendish: Tütün buharlanıp gözenekleri açıldıktan sonra şeker, meyve, vanilya gibi maddelerle yoğun biçimde soslanır ve kalıpta preslenir. Modern aromatiklerin temelini bu usul oluşturur; sosun (casing) ve üst aromanın (topping) ayrıntıları sos ve aromalandırma maddesinde anlatılır.
Black Cavendish: Ek buharlama ve "terletme" (sweating) ile iyice karartılmış tütündür. Amerika Birleşik Devletleri'nde genellikle Burley, Avrupa'da ise Virginia temeliyle üretilir.
Cavendish tütünlerinde yaygın olarak kullanılan aromalar arasında vanilya, kiraz, akçaağaç, bal, çikolata, rom, Hindistan cevizi ve viski sayılabilir.
Harmandaki yeri
Cavendish harmana dolgunluk, tatlılık ve yumuşaklık katar; yavaş yanar ve oda kokusu genellikle hoş bulunur. Bu özellikleri nedeniyle hem aromatik harmanlarda hem de yeni başlayanlara yönelik yumuşak karışımlarda temel bileşen olarak kullanılır.
Kalite farkı büyük ölçüde temel yaprağın niteliğinde ve sosun ölçüsünde aranır: aşırı soslanmış Cavendish nemli yanar ve dil ısırması (tongue bite) denen yanma hissine yol açabilir. Bir başka ayırt edici nokta da yıllandırmayla ilişkisidir. Cavendish zaten fermente edilmiş bir tütün olduğundan yıllandırmadan görece az etkilendiği, eklenen aromaların ise zamanla uçtuğu kabul edilir; bu yüzden soslu Cavendish harmanları uzun bekletmeden çok tazeyken içilmeye uygun görülür.