Osmanlı'da Çubuk Kültürü

Osmanlı'da çubuk kültürü, 17. yüzyıldan 19. yüzyılın sonuna kadar Osmanlı toplumunda uzun saplı tütün çubuğu etrafında şekillenen kullanım, ikram ve statü geleneklerinin bütünüdür. Çubuk yalnızca bir kullanım aracı değildi; kahvehane sohbetinin ve konak misafirliğinin vazgeçilmez parçası, sarayda ise bir gösteriş ve itibar nesnesiydi. Nesnenin biçimi ve parçaları çubuk (chibouk) maddesinde ele alınır; burada ise piponun dünya tarihi içinde kendine özgü bir yeri olan bu keyif kültürünün toplumsal yüzü anlatılır.

Yasaktan Keyfe

Tütün, Osmanlı topraklarına 16. yüzyılın sonu ile 17. yüzyılın başında ulaştı; bu ilk karşılaşmanın ve sert yasak yıllarının ayrıntısı tütünün Osmanlı'ya gelişi maddesinde anlatılır. 1633 İstanbul yangınının tütüne bağlanmasıyla IV. Murad döneminde ölüm cezasına varan uygulamalar görüldü; ancak yasak kalıcı olmadı. Padişahın 1640'taki ölümünün ardından uygulama gevşedi; 1649'da şeyhülislamlığa getirilen Bahâî Mehmed Efendi'nin tütünün mubah olduğu yönündeki fetvasıyla yasak fiilen kalktı ve tütün tarımı hızla yayıldı. 17. yüzyılın sonunda Osmanlı topraklarında altı farklı tütün çeşidi yetiştiriliyordu; bu yapraklar, bugün Şark tütünü (Oriental) adıyla anılan ailenin temelini oluşturur.