Ak-Taş Meerschaum

Ak-Taş Meerschaum, Eskişehir'in Odunpazarı ilçesindeki Atlıhan El Sanatları Çarşısı'nda çalışan bir lüle taşı pipo atölyesidir. Yurt dışı kataloglarda çoğunlukla "Aktas" biçiminde yazılan tezgâhı bugün Besim Aktaş yürütür; ailenin işi Türkiye'de Aktaş Taşçılık adıyla da anılır. Atölye, sade klasik formların yanında yüz ve figür oymalı hazneler üretmesiyle tanınır.

Kuşak Anlatısı

Ailenin kendi aktarımında zincirin başında, 1850'li yıllara götürülen Abdülrezzak Efendi ve Avni Efendi adlı iki büyük dede durur. Zanaatın sonraki kuşaklarda Neşet Aktaş ve Uğur Aktaş üzerinden bugünkü ustaya geçtiği söylenir. Kuşak sayısı ise kaynaklarda birbirini tutmaz: markanın kendi tanıtımında beşinci kuşaktan, Türkiye basınına verilen bir söyleşide altıncı kuşaktan söz edilir. Bu adların ve tarihlerin tamamı aile anlatısına dayanır; bağımsız bir arşiv ya da ticaret kaydıyla doğrulanabilmiş değildir. Aynı söyleşiye göre Besim Aktaş tezgâh terbiyesini Hüseyin Soysal adlı bir ustadan almış, kızı Habibe Aktaş da lüle taşı takı tasarımıyla işin içine girmiştir.

Atölyenin İşi

Ak-Taş pipoları kırık taş tozunun preslenmesiyle değil, tek parça blok lüle taşından yontularak yapılır. Lüle taşı işlenmesi kolay ama darbeye dayanıksız bir malzeme olduğundan, sapın ağızlıkla buluştuğu yer atölyenin özen gösterdiği noktalardan biridir: çoğu modelde bu birleşme yerine ince bezemeli gümüş bir bilezik geçirilir, bilezik süs olmanın yanında taşı da toparlar. Ağızlıkta gerçek kehribarın yanı sıra kehribar görünümlü yapay reçine (art amber) ve renkli sert kauçuk (vulkanit) kullanılır. Form dağarcığı iki kolda toplanır: bir yanda sade klasik pipo biçimleri, öte yanda haznesi yüz ve figürlerle bezenmiş süslü modeller. İkinci grup, Eskişehir oymacılığının 19. yüzyıldan beri sürdürdüğü heykelsi geleneğin devamıdır ve atölyeyi seri üretimden çok usta işi pipo tarafına yaklaştırır.