Antika Lüle Taşı Pipolar

Antika lüle taşı pipolar, kabaca on dokuzuncu yüzyıl boyunca ve yirminci yüzyılın ilk çeyreğine kadar Orta Avrupa atölyelerinde elde oyulmuş, çoğu kehribar ağızlıklı pipolardır. Koleksiyonculukta bu grup, briar pipolardan bütünüyle ayrı bir alan sayılır: değerlendirme ölçütü kullanım performansı değil, oymanın niteliği, konusu ve pipoya eşlik eden özgün kutusudur.

Viyana Ekseni

Lüle taşının pipo yapımında kullanıldığına dair ilk kayıtlar on sekizinci yüzyılın başlarına uzanır. Sıkça anlatılan ve 1723 yılına bağlanan Macar ayakkabıcı hikâyesi ise bugün ihtiyatla karşılanır; belgesel bir dayanağı gösterilemediği için araştırmacılarca kuşkuyla karşılanan bir anlatı sayılır. Doğrulanabilir olan, ham taşın Eskişehir çevresindeki yataklardan çıkarılıp işlenmek üzere Avrupa'ya gönderildiğidir. Erken oymacılığın Peşte çevresinde yoğunlaştığı, merkezin kısa sürede Viyana'ya kaydığı aktarılır; bu şehir on dokuzuncu yüzyıl boyunca alanın uluslararası merkezi olarak anılır. Paris, Berlin, Brüksel ve Macaristan atölyeleri de aynı ağın parçasıydı. Bu üretimin yerli kolu için Eskişehir lüle taşı oymacılığı ve Tophane lüleciliği maddelerine bakılabilir.

Kaynakların bir bölümü 1850–1910, bir bölümü 1850–1920 aralığını verse de, on dokuzuncu yüzyılın ortasından yirminci yüzyılın ilk çeyreğine uzanan dönem antika lüle taşının altın çağı sayılır. Oymacılar av sahnelerinden mitolojiye, hükümdar portrelerinden opera kahramanlarına kadar geniş bir konu dağarcığıyla çalıştı; sipariş üzerine kişiye özel figürler de yapıldı. Ağızlıklarda çoğunlukla kehribar kullanıldı; dönemin Avrupa atölyelerinde işlenen kehribarın büyük bölümü Baltık kaynaklıydı. Kehribarın kırılganlığı ve giderek azalması, yirminci yüzyılda yerini sert kauçuk ve akrilik gibi malzemelerin almasına yol açtı.