African Blackwood (Mpingo)
African blackwood, Doğu Afrika'daki Svahili adıyla mpingo, botanik adıyla Dalbergia melanoxylon, baklagiller familyasından küçük bir savan ağacıdır. Ticarette zaman zaman "grenadilla" adıyla da anılır. Kerestesi, bilinen en yoğun ve en sert ağaç malzemeler arasında sayılır; pipoculukta bu yoğunluk hem bir avantaj hem de bir zorluk kaynağıdır.
Ağaç ve odun
Mpingo, Senegal'den Eritre'ye uzanan kuşakta, güneyde Tanzanya ve Mozambik üzerinden Güney Afrika'nın kuzeydoğusuna kadar mevsimsel kurak bölgelerde yetişir. Boyu genellikle 4-15 metre arasında kalır, gövdesi çoğu zaman çatallı ve düzensizdir; bu yüzden büyük ve kusursuz blok elde etmek güçtür. Ağacın olgunlaşması altmış yılı aşan bir süre ister.
Öz odun neredeyse tümüyle siyahtır, kimi parçalarda koyu kahverengiye ya da mora çalar ve damar deseni çıplak gözle güç seçilir. Bunu çevreleyen diri odun ise çok ince ve açık sarıdır; iki katman arasındaki keskin renk karşıtlığı malzemenin en tanınır özelliğidir. Ölçülen ortalama yoğunluğu 1.270 kg/m³ dolayındadır, yani su içinde batar. Ölçüm tablolarında Janka sertliği 3.670 lbf olarak verilir; bu değer, ticarette dolaşan ağaçların en üst basamağıdır.
Pipo yapımında kullanımı
Mpingo, briyar gibi bir hazne ağacı değildir; onun pipoculuktaki yeri daha çok tamamlayıcı parçalardır. Yüksek yoğunluğu sayesinde ince diş açmaya ve keskin ayrıntı tutmaya elverişli olduğu için sap uzantılarında, zıvana bileziklerinde ve süs halkalarında tercih edildiği bilinir. Bazı ustaların ağızlık (stem) gövdesini de bu ağaçtan çıkardığı aktarılır; ağızlık malzemeleri arasındaki yeri için ağızlık malzemeleri maddesine bakılabilir.
Malzemenin işlenmesi kolay değildir. Kesici uçları hızla körelttiği için el aletiyle de makineyle de zor yontulur; çalgı atölyelerinde çoğu zaman metal işleme tezgâhlarıyla biçimlendirilmesi bu yüzdendir. Buna karşılık tornada olağanüstü temiz bir yüzey verir ve cila almadan da derin bir parlaklığa ulaşır. Briyar dışındaki ağaçların pipoda genel kullanımı için briyar dışındaki ahşaplarda pipo ve pipo yapımında kullanılan alternatif ağaçlar maddeleri karşılaştırma sunar.
Koruma sorunu
Mpingo aynı zamanda klarnet, obua ve gayda gibi nefesli çalgıların başlıca gövde ağacıdır; bu talep, yavaş büyüyen türü ağır baskı altına almıştır. Tür, IUCN Kırmızı Listesi'nde "tehdide yakın" olarak değerlendirilir. Dalbergia cinsinin tamamı CITES Ek II kapsamında olduğundan, işlenmiş ürünler dâhil uluslararası ticaret belge şartına bağlıdır. Sürdürülebilir kesim ve yeniden dikim üzerine kurulu girişimlerin başında, Tanzanya'da çalışan Mpingo Conservation & Development Initiative ile African Blackwood Conservation Project gelir. Bu nedenle pipo atölyelerinde kullanılan mpingo, çoğunlukla çalgı sanayisinden artan küçük parçalardan sağlanır.