Boyama (Staining)

Boyama (staining), briyar gövdenin renklendirildiği yüzey işlemidir. Pipo yapımının ölçüye bağlı olmayan birkaç aşamasından biridir: gövdenin duvar kalınlığı ya da duman kanalının çapı gibi sayılarla denetlenmez, sonucu belirleyen şey ustanın gözü ve alışkanlıklarıdır. Bu yüzden atölyeler zamanla kendi karışımlarına, kat sayılarına ve kurutma yöntemlerine yerleşir; bir yapımcının rengi, camiada onun tanınma biçimlerinden biri olabilir.

İşlem sırasındaki yeri

Renklendirme, zımparanın tamamlanmasından sonraya bırakılır. Boyanmış bir yüzeye bantlı zımpara ya da elde zımparayla devam edildiğinde renk büyük ölçüde kalkar; sıra bu nedenle tersine çevrilmez. Bir pipo nasıl yapılır maddesinde özetlenen akışta boyama, cilalama (buffing) ve mumlamadan hemen önceki halkadır.

Boya türleri

Atölyelerde en çok kullanılan malzeme, alkolde çözünen anilin boyalardır. Toz hâlde bulunur, denatüre alkolle seyreltilir ve yoğunluk doğrudan usta tarafından ayarlanır. Renk seçeneği boldur; iki tonun karıştırılmasıyla yeni renkler elde edilebildiği için hazır bir skalaya bağlı kalmak gerekmez.

Bunun dışında oksitlenme tepkimesiyle çalışan kimyasal boyalar, deri boyaları ve bitkisel kökenli boyalar da kullanılır. Kimyasal boyalarda renk kutudan çıktığı gibi değildir: üst üste sürülen çözeltiler ahşabın yüzeyinde tepkimeye girer ve ton, kuruma sırasında oluşur.

Uygulama ve cilalamanın etkisi

Boya gövdeye bezle, ince bir fırçayla ya da pipo temizleyiciyle sürülür. Alkol esaslı karışımlarda kuruma zaten hızlıdır; bazı atölyeler yüzeyi kısa süre tutuşturup alkolün uçmasını beklemeyi tercih eder. Ton yeterince koyu bulunmazsa aynı boya yinelenir, rengin yönü değiştirilmek isteniyorsa üzerine başka bir ton eklenir.

Bu aşamanın en yanıltıcı yanı, cilalama sırasında rengin gözle görülür biçimde açılmasıdır. Yaş yüzeydeki koyuluk son hâli değildir; usta, cilalanmış gövdenin nasıl görüneceğini önceden kestirmek zorundadır. Rengin ahşaba daha güçlü yerleşmesi için kat sayısının artırılması, boyalı gövdenin bir süre bekletilmesi ya da ısı uygulanması gibi yollara başvurulur, ancak bunların hangisinin ne kadar etkili olduğu atölyeden atölyeye değişir.

Kontrast boyama

Kontrast boyama, damar desenini öne çıkarmak için geliştirilmiş bir varyanttır. Gövde önce koyu bir tonla boyanır, ardından yüzey yeniden zımparalanır. Damar dokusu ahşabın geri kalanına göre boyayı daha çok içine çektiği için koyu renk damarlarda tutunur, aradaki sert doku ise açılır. Pipo bu aşamadan sonra daha açık bir tonla yeniden boyandığında desen, iki renk arasındaki farkla belirginleşir.

Yöntemin en tanınan örneği, Danimarkalı usta Tom Eltang ile özdeşleşen "Golden Contrast" görünümüdür. Kayıtlara göre bu renk, gövdeyi oksitlenerek karartan kimyasal bir boyanın sürülmesine ve kararan yüzeyin sonradan zımparayla açılmasına dayanır. Eltang'ın uzun yıllar kullandığı bu karışımı, bileşenlerinden birine karşı gelişen alerji nedeniyle bıraktığı aktarılır.

Her pipo boyanmaz. Doğal finiş tercih eden yapımcılar renklendirmeyi tümüyle atlar. Kumlanmış ve kabartma yüzeyli gövdelerde ise boya düz yüzeydekinden farklı bir işe yarar: girinti ve çıkıntılar arasındaki ton farkı, dokunun derinliğini görünür kılar.