Baldi (Baldo Baldi)

Baldi, İtalyan yapımcı Baldo Baldi'nin (1947-2021) Cenova'da tek başına ürettiği pipoların markasıdır. Mimarlık eğitimi alan, mesleğini bir süre icra ettikten sonra tezgâhı seçen Baldi, ömrünün geri kalanını pipo yapımına ayırdı. Dar tutulmuş üretimi ve asimetrik, heykeli andıran gövdeleri onu İtalyan el yapımı pipoculuğunun en çok aranan imzalarından biri hâline getirdi.

Mimarlıktan tezgâha

Sanat lisesini bitiren Baldi, mimarlık fakültesine yazıldı; pipo merakı da bu öğrencilik yıllarında başladı. Gözüne kestirdiği pipoların fiyatı öğrenci bütçesini aştığından çareyi kendi tezgâhını kurmakta buldu. Kayıtlara göre 1966'da yakın çevresi için çıkardığı ilk parçalar tütüncülerin dikkatini çekti; gelen siparişler işin seyrini değiştirdi. Diplomasını aldıktan sonra bir süre mimar olarak çalıştıysa da 1970'ler boyunca mesleği tümüyle bıraktı ve tam zamanlı yapımcılığa geçti.

Mimarlık formasyonu üslubuna doğrudan yansıdı: hacimlerin oranı, kütlenin denge noktası ve yüzeylerin birbirine bağlanışı, Baldi pipolarında şekil çizelgesinden çok bir tasarım problemi gibi ele alınır. Üretim ölçeği de bu yüzden hep dar kaldı. Kaynaklarda erken yıllar için iki yüze yakın, sonraki dönem için yüz elliyi aşmayan bir yıllık rakam verilir; iki veri de atölyenin hiçbir aşamada seri üretime yaklaşmadığını gösterir.

Malzeme ve yapım

Baldi, gövdelerinde Ligurya briyarını tercih ederdi; blokları büyük ölçüde Badalucco ve Arma di Taggia yörelerinden temin ediyordu. Aktarıldığına göre bu blokları atölyesinde yirmi yılı aşan sürelerle dinlendirir, ancak yeterince kuruduğuna kanaat getirdiğinde işlemeye başlardı. Eline aldığı briyar bloğunda biçimi belirlemek, onun için ölçü almaktan çok karar vermek anlamına geliyordu; üretim hızının düşük kalmasının başlıca sebebi de budur.

Atölyenin donanımı, çağdaşlarına kıyasla alışılmadık ölçüde sadeydi. Elektrikle çalışan yalnızca iki alet vardı: delme tezgâhı ve cila makinesi. Gövdeye son biçimini veren bütün işler eğe, raspa ve zımpara ile yürütülüyordu. Ağızlıklar da elde çekiliyordu; olağan malzeme lusitti, arada işlenmiş kehribara başvurulurdu (ağızlık malzemeleri). Az sayıda parçada 18 ayar altın ya da gümüş bilezik görülür.

Biçim dili ve damgalar

Baldi'nin işleri klasik şekil çizelgesinden çok, serbest biçimli (freehand) anlayışa yakın durur. Dengesi bilinçli olarak bozulmuş hacimler, keskin kesitler ve kübist çağrışımlar taşıyan yüzey bölünmeleri sık görülür. Aktarıldığına göre hayranlık duyduğu mimar ve sanatçılar - Antoni Gaudí, Salvador Dalí, Giacomo Balla - ile bazı sanat akımları için ayrı diziler de hazırladı. Bu çizgisiyle, Pesaro ve Como çevresinde şekillenen yerleşik İtalyan okullarının dışında, kendine ait bir yerde durduğu kabul edilir.

Pipolar el yazısı karakterli "B. Baldi" damgasını taşır. Son yıllarında bir derecelendirme düzeni kullanıma girmiş, parçalar bu ölçüte göre işaretlenmiştir; perakende kayıtlarında geçen ifadelerden derecelerin sayıyla belirtildiği anlaşılır. Baldo Baldi 2021'de hayatını kaybetti; adına bağlı üretim de onunla birlikte sona erdi.