Bård Hansen (Tabago)

Bård Hansen, Norveç'in Bergen kentinde Tabago adıyla el yapımı pipo üreten yapımcıdır. Ülkedeki fabrika üretiminin sona ermesinden yaklaşık yirmi yıl sonra işe başlaması ve kullandığı tezgâhın doğrudan Lillehammer'daki eski pipo fabrikasından gelmesi, atölyeyi Norveç pipoculuğunun kesilen hattını sürdüren bir işlik olarak öne çıkardı. Norveç basını 2000'li yıllar boyunca ondan düzenli olarak "ülkedeki tek profesyonel pipo yapımcısı" diye söz etti.

Lillehammer'dan gelen tezgâh

Norveç'te seri pipo üretimi uzun yıllar tek bir adreste, Lillehammer'daki G. Larsens Pipefabrikk'te toplanmıştı. Tornacı Guldbrand Larsen'in (1815-1902) 1844'te kurduğu işletme önce lüle taşı pipo yaptı, 1860'lardan sonra ağırlığını funda köküne (briyar) kaydırdı ve ürünlerini Mesnapipen adıyla piyasaya verdi. Fabrika 1979'da kapandı; marka 1984'te yurt dışına satıldı ve 2000'li yıllarda Danimarkalı Stanwell tarafından üretiliyordu.

Kapanış sırasında fabrikanın makinelerini ve malzeme stokunu, orada uzun yıllar çalışmış ustalardan Hans Tandberg satın almış ve üretimi kendi başına sürdürmüştü. Anlatılana göre 1999'da Lillehammer'a giden Hansen, emekliliğe hazırlanan Tandberg ile burada tanıştı ve tezgâhı devraldı; devir, alıcının aynı zamanda ustanın öğrencisi olması koşuluna bağlanmıştı. Böylece Hansen hem çalışır durumda bir atölyeye hem de yılların briyar ve ebonit stokuna kavuştu. Ebonit bugün de ağızlık malzemeleri arasında en yaygın kullanılan maddedir.

Bergen ve Bryggen

Kayıtlara göre ilk Tabago piposu yeni yüzyılın başında çıktı. Marka adı, atölyenin kendi açıklamasına göre Amerika yerlilerinin içim aletine verdiği addan gelir; İspanyol sömürgeciler bu sözcüğü yanlışlıkla tütün bitkisi için kullanmaya başlamıştır. Aynı ad daha önce Danimarka'da üretilen bir pipo markasında da kullanıldığından, iki marka koleksiyon kayıtlarında zaman zaman karıştırılır.

Atölye 2000'li yılların ortasında Bergen limanındaki Bryggen'e taşındı. Hansa Birliği'nin geç Orta Çağ'da kurduğu ticaret merkezinden kalan bu ahşap yapı sırası 1979'da UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girmiştir; bugün çok sayıda zanaatkâr atölyesini burada tutar. Hansen'in mekânı paylaştığı bıçak yapımcıları ona gümüş işçiliğini de öğretmiştir. Ulusal gazete ve televizyonlarda 2002 sonundan başlayarak düzenli olarak yer alması, küçük atölyenin ülke çapındaki bilinirliğini gösterir.

Pipoların yapısı

Atölyenin bildirdiğine göre briyar Korsika ve Katalonya'dan getirilir. Pipolar küçük ve orta boy ölçülerde yoğunlaşır; yüzey işlemi olarak kumlama ya da rustik değil, yalnızca düz (smooth) yüzey uygulanır. Damarı kusursuza yakın kütükler doğal bırakılır, diğerleri boyanır; siyaha boyanmış pipolarda damarın kullanımla birlikte yavaş yavaş belirmesi beklenir. Hazne ağzının yuvarlatılması ve hazne ile sap arasındaki açının alçak tutulması, atölyenin öne çıkardığı iki yapım ayrıntısıdır.

Hansen'i en çok tanıtan uygulama, ebonit yerine briyardan yontulmuş ağızlıktır; bu tür pipoları düzenli olarak yapan tek İskandinav yapımcı olduğu belirtilir. Ahşap ağızlığın ısırma ucu, ebonit örneklerine göre bir miktar kalındır: atölyenin verdiği ölçüler yaklaşık 5,5 milimetreye karşılık 4-4,5 milimetredir. Pipolarda sık görülen gümüş bilezikler sapın zayıf bölgesini destekler ve biçimin sürekliliğini bozmayacak biçimde oturtulur; istendiğinde üzerlerine kazıma yapılır. İzlanda'ya giden bazı pipolarda gümüş yerine ren geyiği boynuzu kullanılır, çünkü adadaki kükürtlü hava hem gümüşü hem eboniti hızla yıpratır.