Batıya Doğru: Amerikan El Yapımı Pipo Sahnesi
Go West, Amerika Birleşik Devletleri'nde el yapımı (artisan) pipo yapımcılığını Avrupalı okura tanıtan bir dergi yazısının başlığıdır; bir marka ya da atölye adı değildir. Pipo literatüründe müstakil bir başlık gibi anılması, metnin arşivlerde kendi adıyla saklanmasından ileri gelir. Yazı Erwin Van Hove imzasını taşır. Künyesine göre önce Fransızca yayımlanan Pipe Mag dergisinin haziran sayısında, ardından Pipes and Tobaccos dergisinin 2004 ilkbahar sayısında çıkmıştır; bu yayım bilgisi metnin kendi künyesi dışında bir kayıtla teyit edilememiştir.
Ulusal üslup tezi
Yazının omurgası tek bir soruya dayanır: Danimarka, İtalya ya da İngiltere için konuşulduğu gibi bir "Amerikan üslubu"ndan söz edilebilir mi? Van Hove'un yanıtı olumsuzdur; gerekçesini de coğrafyayla kurumda arar. Avrupa'da üretim Saint-Claude, Pesaro ya da Svendborg gibi dar alanlarda toplanmış, bilgi atölye düzeni içinde ve Danimarka Okulu örneğindeki gibi usta-çırak zinciriyle kuşaklar boyu aktarılmıştır. ABD'de ne bu yoğunlaşma ne de düzenli bir çıraklık kurumu vardır; yontucular ülkenin dört bir yanına dağılmıştır ve büyük bölümü kendi kendini yetiştirmiştir. Van Hove sonucu eklektizm diye adlandırır. Aktarımın büsbütün yokluğunu savunmaz: boşluğu telefonun, e-postanın ve yıllık pipo fuarlarının doldurduğunu belirtir. Bunların en büyüğü, 1996'da kurulan Chicagoland Pipe Collectors Club'ın düzenlediği Chicago International Pipe Show'dur.
Fabrika ile atölye ayrımı
Yazının ilgi alanı ABD'deki pipo üretiminin tamamı değildir. Ülkede fabrika üretiminin uzun bir geçmişi vardır: Hollanda kökenli marangoz Henry Tibbe'nin 1869'da Missouri eyaletinin Washington kasabasında başlattığı Missouri Meerschaum mısır koçanı piposu üretimi bunun en bilinen örneğidir; Kaywoodie, Medico, Dr. Grabow ve Yello-Bole gibi markalar da onlarca yıl iç pazarı fabrika pipolarıyla beslemiştir. Van Hove'un konusu ise tek tek ustaların elinden çıkan pipolar, yani atölye üretimidir; ABD'de bu alanın belirginleşmesi 1960'ların sonunu bulmuştur.
Andığı isimler
Metin, Amerikan yüksek nitelikli piposunun temeline iki adı koyar. Bunlardan Ed Burak yontucudan çok tasarımcıdır: New York'ta Wally Frank markası için pipo tasarlamış, 1968'de aynı şehirdeki Connoisseur Pipe Shop'un başına geçmiş ve çizimlerini başka ellere uygulatmıştır. Yazıya göre bu işten önce Avusturya doğumlu lüle taşı ustası Paul Fischer'in atölyesinde yetişmiştir. İkinci ad, mesleği sigortacılık olan Mike Butera'dır; 1970'lerin sonunda Avrupa'ya giderek İtalyan usta Baldo Baldi'yi ziyaret ettiği, Castello markasının sahibi Carlo Scotti ile tanıştığı ve dönüşte kendi pipolarını yontmaya başladığı aktarılır.
Metnin yazıldığı sıradaki kuşaktan ise kumlanmış (sandblast) yüzeyleriyle tanınan J.T. Cooke; 1978'de Curt Rollar ile American Smoking Pipe Company'yi kuran ve ortaklığın 1990'da sona ermesinden sonra işi tek başına sürdüren Mark Tinsky; Michigan'daki atölyesinde yağla kürleme yöntemi geliştirdiği söylenen Lee von Erck; STOA Briars damgasını kullanan ve yüzeylerini Yunan antikçağından ödünç aldığı adlarla anan Todd Johnson; güzel sanatlar eğitimi aldığı belirtilen Romanya doğumlu Rolando Negoita ve Larry Roush sayılır. Trever Talbert de bu kuşaktandır: kendi resmî tanıtımına göre 1990'ların ortasında yontmaya başlamış, Pipes and Tobaccos dergisinin ilk ulusal yontuculuk yarışmasını kazandıktan kısa süre sonra 1998'de kendi markasını kurmuş, 2002'de eşiyle Fransa'nın batı kıyısına taşınarak yedi yıl orada çalışmıştır. Talbert, morta (bataklık meşesi) pipolarının yanı sıra Ligne Bretagne ve Talbert Briar hatlarıyla bilinir.
Doğrulama notu
Yazının olgu yükü eşit ağırlıkta değildir. Missouri Meerschaum'un 1869 kuruluşu, Burak'ın 1968'de Connoisseur Pipe Shop'un başına geçmesi, Tinsky'nin 1978'de kurduğu ortaklık ve Talbert'in kendi anlattığı takvim bağımsız kayıtlarla örtüşür. Buna karşılık Butera'nın Avrupa yolculuğu, Fischer çıraklığı, von Erck'in kürleme yöntemi ve Negoita'nın eğitimi bugün yalnızca bu metne dayanmaktadır; PipoWiki'de hepsi aktarım kaydıyla verilmiştir.