Meissen Porcelain

Meissen Porcelain, Avrupa'da sert hamurlu porselenin ilk kez seri olarak üretildiği manüfaktürün adıdır. Saksonya'nın Meissen kentinde, Albrechtsburg Kalesi'ndeki atölyelerde kurulan işletme, Uzak Doğu porselenine bağımlı bir kıtada teknik bir kırılma noktası sayılır. Pipo tarihi açısından önemi ise ilk yıllarına dayanır: manüfaktür daha kuruluşunun hemen ardından tütün içimine yönelik hazneler de üretmiş, böylece porselen pipo geleneğinin Alman kolunun en erken halkalarından biri olmuştur.

Porselenin Avrupa'da çözülüşü

Sert hamurlu porselenin bileşimi Avrupa'da uzun süre çözülemedi; kıta, Çin ve Japonya'dan gelen pahalı ithal parçalarla yetindi. Saksonya Elektörü ve Polonya Kralı Güçlü Ağustos (II. Ağustos), simya iddialarıyla tanınan Johann Friedrich Böttger'i gözetim altında çalıştırdı. Böttger 1704'ten sonra matematikçi ve doğa bilimci Ehrenfried Walther von Tschirnhaus'un seramik ve cam deneylerine dahil edildi. Tschirnhaus 1708'de öldü; araştırmayı sürdüren Böttger kısa süre içinde kullanılabilir bir hamur bileşimine ulaştı.

Manüfaktür 1709'da Kraliyet Polonya ve Elektörlük Saksonya Porselen Manüfaktürü adıyla kuruldu, atölyeler Meissen'deki Albrechtsburg Kalesi'ne yerleştirildi ve resmî üretim 1710'da başladı. İlk çıkan ürün beyaz porselen değildi: Böttger taşımsı (Böttgersteinzeug) denen, kırmızımsı kahverengi ve olağanüstü sert bir hamurdu. Bu hamurun iki pratik üstünlüğü vardı; kalıptan çıkan ince ayrıntıyı bozmadan taşıyor ve pişirim öncesinde parlatılabiliyordu. Dönemin gümüş kap biçimleri ile Uzak Doğu seramiği bu yüzden kolayca taklit edilebildi. Sırlanıp boyanabilen beyaz sert hamurlu porselen 1713'te piyasaya çıktı; on yıl kadar sonra Johann Gregorius Höroldt'un geliştirdiği sır üstü emaye renkler manüfaktürün klasik dönemini açtı. Elektörlük armasından türetilen çapraz kılıç damgası 1720'lerde kullanılmaya başlandı, 1731'de zorunlu tutuldu ve bugün hâlâ yürürlükte olan en eski marka işaretlerinden biri sayılır.

Meissen ve pipo

Aktarıldığına göre manüfaktürün 1712 dolaylarına ait kayıtlarında tütün pipo başları ve bütün pipolar da satılan ürünler arasında anılır; bu bilgi bağımsız bir kaynakta doğrulanamamıştır. Erken tarihli örnekler beyaz porselenden değil, kırmızımsı Böttger taşımsından yapılmıştı. Anlatılana göre özel koleksiyonlarda bunlardan biri korunur: sabit borulu, Hollanda biçiminde, damgasız bir hazne. Parçaların hangi ustanın elinden çıktığı bilinmez; atölyede çalışan pipo yapımcısı Johann Müller'e bağlanması bir varsayımdan ibarettir.

Meissen'in pipoyla ilgisi bir üretim koluna dönüşmedi. Ancak Alman ve Orta Avrupa atölyelerinde on sekizinci yüzyıldan itibaren yaygınlaşan boyalı porselen hazneli pipolar, teknik olarak burada çözülen sert hamura dayanır. Porselen, kil pipo gibi gözenekli değildir; dumanı emmez, bu yüzden yoğuşan nemi toplayacak bir su odacığı ve uzun bir sap gerektirir. Bu kısıt, porselen hazneli pipoların kendine özgü biçimini belirlemiş, malzemeyi içim performansından çok resimli yüzey ve tören değeri üzerinden piponun dünya tarihi içinde konumlandırmıştır.

Bugün

İşletme, çeşitli mülkiyet dönemlerinden geçtikten sonra 1991'de Staatliche Porzellan-Manufaktur Meissen GmbH adını aldı; tek ortağı Saksonya eyaletidir. Üretim ağırlıklı olarak sofra takımı, figür ve sanat nesnesi üzerinedir; erken dönem pipo hazneleri ise müze ve özel koleksiyonlarda incelenen tarihî parçalar arasındadır.