R. Ubben Pipes: Dönem Canlandırmacıları İçin Yapılan Amerikan Pipoları

R. Ubben Pipes, Connecticut eyaletinin New Milford kasabasında çalışan Randolph J. Ubben'in kurduğu küçük bir Amerikan pipo tezgâhıdır. Tezgâhı benzerlerinden ayıran şey, ürettiği pipoların çağdaş bir zevke değil, belirli bir tarihsel ana, 1860'ların Amerika'sına göre biçimlendirilmesidir. Bu yönüyle atölye, pipo camiasından çok tarihî canlandırma (living history) çevresine hitap eder.

Ölçüt: dönem doğruluğu

Tezgâhın bütün üretim kararlarını tek bir soru belirler: söz konusu ayrıntının 1860'larda karşılığı var mıdır? Bir biçim, ancak dönem kayıtlarında izi sürülebildiğinde üretime alınır; dayanak olarak fotoğraf arşivleri, başvuru kitapları ile müze ve özel koleksiyonlarda yapılan incelemeler gösterilir.

Aynı ölçüt, göze en az çarpan parçada bile geçerlidir. Hazır ağızlıkların hava kanalı biçimi döneme uymadığı için bunlar kullanılmaz; ağızlık ya çubuk malzemeden elde oyulur ya da ahşap veya boynuzdan tornalanır. Ağızlık malzemeleri düzeyindeki bu tür ayrımlar, canlandırma çevresinde bir piponun kabul görüp görmemesini belirleyen ayrıntılar sayılır.

Atölye ve malzemeler

Kullanılan malzeme listesi de aynı mantığın ürünüdür: Yunan plato briyarı, vulkanit, çeşitli ahşaplar ile boynuz ve kemik, yani 19. yüzyıl ortasının pipo tezgâhlarında karşılaşılan malzemeler. Her pipo tek tek elde bitirilir; bitirmede dönemin bir yapımcısının erişebileceği türden aletler tercih edilir. Bir piponun tamamlanması, biçimin ve oymanın karmaşıklığına göre birkaç günden birkaç haftaya kadar sürebilir.

Ubben'in bu işe geliş yolu da tezgâhın karakterini açıklar. Kendi anlatımına göre 1974'ten bu yana canlandırmacı olarak sahaya çıkmakta, dönemin pipo ve tütün gereçlerini bu ilgi çerçevesinde araştırmaktadır. Pipo yapımına ise bir uğraş olarak başlamış, zamanla hem içimlik bir pipo kurmanın teknik yanına hem de oymanın sunduğu biçim serbestliğine bağlanmıştır. İki damarın birleşmesiyle üretim, dönem giysisi ya da teçhizatı gibi "doğruluğu" tartışılan bir nesneye dönüşmüştür.

Kapsam ve konum

Tanıtım metninde, ileride Alman göçmen canlandırmalarını tamamlayacak Orta Avrupa biçimlerine de yer verme niyetinden söz edilir; bu niyetin hayata geçip geçmediği bilinmemektedir. Dönemin yaygın kil pipo geleneğiyle birlikte düşünüldüğünde tezgâhın, 19. yüzyıl ortası pipo dünyasının briyar ve ahşap kanadını temsil ettiği söylenebilir. Canlandırma çevrelerinde Ubben, İç Savaş dönemi pipolarını dönem malzeme ve teknikleriyle üreten sayılı isimlerden biri olarak anılır. Bu yönüyle tezgâh, Amerikan el yapımı pipo sahnesinin sanat nesnesine yönelen ana akımından ayrı, belgesel bir kulvarda durur. Tezgâhın bugün üretime devam edip etmediği ise açık değildir; ürünlerin tanıtıldığı internet sitesine erişilememekte, canlandırma forumlarında da faaliyetin sürüp sürmediği zaman zaman soru konusu edilmektedir.