Sommer

Sommer, 19. yüzyılın ortasında Paris'te kurulan ve bir asrı aşkın süre ayakta kalan Fransız pipo evidir. Kuruluş yılı olarak, kurucusunun kendi beyanına dayanan 1855 kabul edilir. Ad her şeyden önce lüle taşı pipo ve ağızlıklarla anılsa da, dükkânın vitrininde funda kökünden (briyar) yapılmış pipolar da hep yer aldı.

Kuruluş ve pasaja taşınma

Jean Sommer'in Paris'teki ilk kaydı 1856 tarihli Bottin ticaret rehberine düşer: Marais semtinde, Rue du Temple'daki bir pipo imalathanesinde Georges Hamm'ın ortağıdır. Kayıtlara göre Polonya doğumludur ve Fransa'ya yirmili yaşlarının başında gelmiştir. Ortaklık uzun ömürlü olmadı; 1864 rehberi iki adı ayrı adreslerde, ayrı işletmeler olarak listeler.

Sommer'in kalıcı adresi bu yıllarda bulduğu Passage des Princes oldu. Rue de Richelieu ile Boulevard des Italiens arasına 1860'ta açılan üstü camlı bu geçit, 19. yüzyılda Paris'te yapılan son kapalı pasaj sayılır. Dükkâna verilen ad Aux Carrières d'Écume, yani "köpük ocakları" idi; lüle taşının Fransızcada écume de mer diye anılmasına yaslanan bir seçimdi. Malzemenin dilden dile değişen adları Lüle Taşının Adları maddesinde ele alınır. 1875 rehberi işletmeyi pasajın 11, 13 ve 15 numaralı bölümlerine yayılmış gösterir.

Sommer Frères ve sergi madalyaları

Kayıtlara göre firma 1867'de bronz, 1878 ve 1889 Paris dünya sergilerinde ise altın madalya aldı. Yaşlanan Jean Sommer işi oğulları Edmond ile Louis'ye bıraktı ve 1892 rehberinde unvan J. Sommer'den Sommer Frères'e döndü; kardeşlerin hanesine 1900 sergisinden bir altın madalya daha yazıldı. Yüzyıl dönümünde Place de la Bourse'daki köklü Au Pacha (Maison Lenouvel) dükkânını da satın aldılar. Bir müze kaydı, Maison Sommer'in aynı yıllarda başka bir Paris pipo fabrikasını devralıp 1920'ye kadar işlettiğini belirtir. Jean Sommer 1910'da öldü.

Firmanın 20. yüzyılın ilk yıllarına tarihlenen kataloğu iki dükkânı birden başlığında taşır. Sayfaların ağırlığı lüle taşı pipolarla sigara ve puro ağızlıklarındadır; briyarın üst kalite seçkisi ise kehribar ağızlıkla ve kutulanmış olarak sunulur. Bu tür belgelerin dönem araştırmalarındaki değeri Eski Pipo ve Tütün Katalogları maddesinde anlatılır. Atölyenin briyarı nereden aldığı belgelenmiş değildir; dönemin Fransa'sında bu iş büyük ölçüde Saint-Claude çevresinde toplanmıştı ve o merkezin doğuşu Briyar Devrimi ve Saint-Claude maddesinde işlenir.

Faivret dönemi ve kapanış

Çocuk sahibi olmayan Sommer kardeşler 1936'da dükkânı, tütün aksesuvarı temsilciliği yapan René Faivret'ye devretti. İşletme el değiştirdi, ama pasajdaki tezgâh çalışmayı sürdürdü: ORTF'nin 28 Ocak 1966 tarihli Journal de Paris haberi, Grands Boulevards yakınındaki bu küçük pasajda 1855'ten beri süren işi, lüle taşı işçiliğini ve mesleğin genç kuşaklara geçmediği yolundaki yakınmayı kaydeder. Faivret 1976'da öldü; üç yıl önce, sonradan Crépy-en-Valois'da kendi atölyesini açacak lüle taşı ustası Philippe Bargiel'i işe almıştı.

Sonun tam olarak ne zaman geldiği belirsizdir. Pasaj 1985'te bir gayrimenkul projesi için yıkılmış, aslına uygun yeniden inşa edilerek 1995'te açılmıştır. Dükkânın kapanışı için kaynaklar 1988 ile 1992 tarihlerini verir.

Damga ve tarihlendirme

Lüle taşı pipolar damga vurulamayacak kadar kırılgan sayıldığından, tarihlendirme çoğunlukla deri kaplı kutunun üzerindeki baskıya bakılarak yapılır. Sommer kutularındaki madalya ibarelerinin 1878, 1889 ve 1900 sergilerinin ardından yenilendiği düşünülür; bu da kaba bir dönem aralığı verir. Briyar pipolarda damga J. Sommer Paris, yaklaşık 1950'lerden sonra ise Sommer Paris biçimindedir. Buna briyarın kalitesine göre birden dörde kadar güneş (kimi kaynaklarda yıldız) işareti, kimi örneklerde de Grand Luxe ibaresi eşlik eder. 1936 sonrasında damga, halefliği açıkça belirten SOMMER FABT – FAIVRET Sr biçimini alır.