Eski Pipo ve Tütün Katalogları
Eski pipo ve tütün katalogları, tütün ticaretinin bugüne kalan en ayrıntılı basılı belgeleri sayılır. Bir kataloğun sayfaları hangi modelin hangi adla, hangi malzemeden ve hangi şekil numarasıyla satıldığını tek tek kayda geçirdiği için, başka hiçbir belge türünün veremediği bir döküm sunar. Ticaret kataloğu 18. yüzyılda ortaya çıktı; 19. yüzyılda ise üreticinin ve toptancının uzaktaki alıcıya ulaşmasının olağan yolu oldu. Koleksiyoncu ve araştırmacı için değeri de buradan gelir: katalog, dönemin ne sattığını değil, dönemin ne kullandığını gösterir.
Amerikan tarafı: Demuth ve Zorn
Bilinen en eski tam ürün hattı kataloğu, William C. Demuth'un 1862'de New York'ta kurduğu Wm. Demuth & Company'den gelir. Firmanın yaklaşık 1875 tarihli Illustrated Catalogue of Smokers' Articles and Show Figures kataloğu; elma ağacı, briyar, kil ve gerçek ya da taklit lüle taşı pipoları, kehribar ağızlıkları, tütün keselerini, enfiye kutularını ve tütüncü dükkânlarının önüne konan oyma figürleri aynı listede toplar. Demuth 1937'de S. M. Frank & Company'nin bağlı şirketi oldu, 1972'de tasfiye edildi.
İkinci örnek Philadelphia'dan gelir: 1875'te kurulan ithalatçı ve üretici George Zorn & Co.'nun beşinci baskı kataloğu, yaklaşık 1892 tarihli sayılır. Kaynaklarda 160 sayfa olarak anılan katalog baştan sona siyah beyaz resimlenmiştir ve dönemin hazne malzemelerini neredeyse eksiksiz sıralar. Ayırt edici yanı, satış listelerinin arasına yerleştirilmiş açıklayıcı bölümlerdir: lüle taşının, kehribarın ve Fransız briyarının ne olduğunu anlatan sayfalar kataloğa aynı zamanda bir el kitabı niteliği kazandırır. Bir nüshası Smithsonian koleksiyonunda kayıtlıdır; 1989'da S. Paul Jung Jr. tıpkıbasımını yayımlamıştır.
Britanya tarafı: Salmon & Gluckstein
Samuel Gluckstein 1841'de Londra'ya geldi, tütün işine kayıtlara göre 1855'te girdi. Şirketleşme tarihi kayıtlarda birbirini tutmaz: ortaklığın kuruluşu için 1870'lerin başı, limited şirket olarak tescil için 11 Mart 1895 verilir. Salmon & Gluckstein 1901'de dünyanın en büyük perakende tütüncüsü sayılıyordu; şube sayısı kimi kayıtta 140, kimi kayıtta 160'ın üzerinde geçer, kataloğun kendisi ise 120'den fazla şubeden söz eder. Ocak 1899 tarihli Illustrated Guide for Smokers; yeşil deri taklidi cildi, kalın kâğıdı ve renkli taş baskıyla (kromolitografi) hazırlanmış sayfalarıyla türünün en gösterişli örneği kabul edilir. Firma 1902'de Imperial Tobacco'ya geçti, marka adı 1955'e kadar kullanıldı.
Katalogla pipo tarihlendirmek
Şekil numaraları, model adları ve damga biçimleri dönemden döneme değiştiği için iki farklı yılın kataloğunu yan yana koymak, elde tutulan bir pipoyu tarihlendirmenin en sağlam yollarından biridir. Aynı karşılaştırma, bir markanın ürün yelpazesinin zaman içinde nasıl daraldığını da görünür kılar. 1920'lerden sonra kataloglar sadeleşip teknik bir anlatıma kaydığı için koleksiyon ilgisi ağırlıkla daha eski baskılarda yoğunlaşır.
Efemera olarak kataloglar
Kısa ömürlü olması beklenen, kullanıldıktan sonra atılan basılı malzeme "efemera" (ephemera) başlığı altında toplanır; terimi bir inceleme alanı hâline getiren isim, 1975'te The Ephemera Society'yi kuran Maurice Rickards'tır. Ticaret kataloglarının bu alan içinde ciddiye alınmasında ise 1960'ta yayımlanan, Lawrence B. Romaine imzalı A Guide to American Trade Catalogs, 1744–1900 künye dökümü belirleyici oldu. Özgün nüshalar seyrek olduğu için erişim bugün büyük ölçüde tıpkıbasım ve tarama üzerinden sağlanıyor: Gary Schrier'in kurduğu Briar Books Press, Dunhill firmasının About Smoke kataloğunun 1928 tarihli beşinci baskısını ve Adolph Frankau & Co.'nun 1912 tarihli BBB Catalogue No. XX kataloğunu yeniden bastı. Kataloglar bu yönüyle pipo kitapları ve yayınlarının yanında ayrı bir başvuru kümesi oluşturur.