Tajima (Tatu Pipe)

Tajima, Tokyolu usta Tatsuo Tajima'nın (d. 1955) kendi adıyla anılan atölyesidir; pipoları "tatu pipe" damgası ve bir tasarım numarasıyla imzalandığı için camiada kısaca Tatu adıyla da bilinir. Tajima piponun başına orta yaşında geçmiş bir isimdir: 2000'li yılların ortasına kadar sinema ve grafik tasarım alanında çalışmış, bu birikimi sonradan ahşaba taşımıştır. Kayıtlara göre uzun süre büyük ölçekli görüntü tasarımıyla uğraşmış, dijital araçların yaygınlaşmasıyla birlikte çok ortamlı tasarıma yönelmiştir; hacim ve oran duyarlılığının pipolarındaki gövde kurgusunu belirlediği kabul edilir.

Zanaata geçiş

Tajima, tasarımcılık dönemini 2004 sonunda kapatmış, 2005'te Shizuo Arita ve Shigeyoshi Yanagihara'nın yanında pipo yontmayı öğrenmeye başlamıştır. Bazı kaynaklar bu dönüşü 2007 olarak verir; ortak nokta, öğrenmenin usta gözetiminde yürütülmüş olmasıdır. Tam zamanlı usta kimliğiyle ilk kez 2009'da, Tokyo'nun Setagaya semtindeki bir tütün evinde sergilenmiştir. Yurt dışındaki ilk görünürlüğü 2011'deki Chicago pipo fuarına dayanır; işleri o tarihten sonra Avrupa ve Kuzey Amerika'daki koleksiyoncular arasında da tanınır olmuştur. Bu çizgi, Tsuge'nin ötesindeki Japon pipo yapımı anlatısına, yani fabrika dışında tek tek çalışan Japon ustalar kuşağına iyi oturur.

Biçim anlayışı

Tajima'nın işleri, klasik İngiliz kalıplarından çok serbest biçim (freehand) geleneğine yakındır. Eğri ve düz hatların aynı gövdede buluştuğu, yer yer bilinçli asimetriye başvuran tasarımlar üretir. İlham kaynakları arasında doğadaki biçimler kadar insan yapımı yapılar da sayılır; uzay araçlarından şantiye makinelerine uzanan mekanik biçimlerin gövde kurgusuna yansıdığı belirtilir. Yüzey işçiliğinde hem parlak cila hem de kumlama kullanılır; damar yönünü açığa çıkaran sade bitişler de görülür.

İçim düzeni

Tajima'nın tasarım tercihlerinin bir bölümü doğrudan içim davranışına yöneliktir. Dumanın yolunu uzatarak nemi ve sıcaklığı düşürmeyi amaçlayan uzun saplar ile kalabaş düzeninin tersine çevrilmiş uygulaması, atölyenin tekrar eden çözümleri arasında sayılır. Ters kalabaşta duman, hazneden çıktıktan sonra sap içindeki genişçe bir boşluğa girer; burada yoğuşan nem ağızlığa ulaşmadan ayrışır.

Üretim ölçeği

Atölye seri üretim yapmaz. Tajima'nın yıllık üretimi yaklaşık altmış pipo olarak bildirilir; bu ölçek, her parçanın tek başına tasarlanıp bitirilmesine imkân verir. Sap altına vurulan "tatu pipe" damgasının yanında dört haneli bir sayı yer alır; bu sayı model ya da tasarım numarası olarak yorumlanır, tek başına üretim yılını vermez. Usta hâlâ Tokyo'da yaşamakta, kendisine yol gösteren Yanagihara ile yakın temasını sürdürmektedir. Japon pipo terimlerinin ve geleneksel kiseru kültürünün arka planda durduğu bu üretim çizgisinde, briyar piponun Japonya'daki görece kısa tarihi çağdaş bir tasarım diliyle sürdürülür.