Trebor

Trebor, yirminci yüzyıl başında Londra'da ortaya çıkmış, bugün adından çok üzerinde taşıdığı patent numarasıyla tanınan bir İngiliz pipo markasıdır. Sap üzerinde görülen 6518/12 damgası, Piccadilly'de kendini "sigara uzmanı" diye tanıtan Baron & Co.'nun sahibi Baron Cohen adına alınan tescili gösterir. Başvuru 16 Mart 1912'de yapılmış, tescil 12 Aralık 1912'de yayımlanmıştır. Markanın hangi yılda kurulduğu ise bilinmemektedir; elimizdeki en erken kesin tarih bu patentin kendisidir.

Patentin getirdiği çözüm

Tescilin konusu, sapın içine açılan bir soğutma odasıdır. Ağızlığın uzatılmış ucu bu odanın içine girer; oda ile kâse arasında tek bir kanal yerine birbirine koşut iki ya da daha fazla delik bulunur. Ağızlık ucundaki bir açıklık dumanı alırken ikinci bir açıklık yoğuşan nemin odaya boşalmasını sağlar; odanın ucu vidalı bir tıpayla kapatılır, böylece biriken rutubet temizlenebilir. Tarifname aynı düzeneğin puro ve sigara ağızlıklarına da uygulanabileceğini belirtir. Amaç iki yönlüdür: dumanın kat ettiği yolu uzatarak serinletmek ve nemin ağza ulaşmasını önlemek. Aynı dönemde çok kanallı duman yolu fikrini işleyen başka İngiliz tescilleri de vardır; bunların en bilineni Falk patentidir. Patent numarasının pipo üzerine damgalanması, o yılların yaygın alışkanlığıdır ve bugün tarihlendirmede işe yarayan bir ipucu sayılır.

Sahiplik zinciri

Trebor adının kimin elinde olduğu, sektör yıllıklarında şaşırtıcı biçimde oynaktır. Bu konudaki tek ayrıntılı döküm, bir koleksiyoncunun forum yazışmasında paylaştığı ve başka bir yerde doğrulanamayan listedir; dolayısıyla aşağıdaki sıra kesinlik değil, kayıtlara göre çizilen bir taslak sayılmalıdır. Anlatılana göre marka 1921'de Cohen & Co. adına görünür; 1920'lerin sonunda Trebor Ltd ile Cyril Arnold Ltd birlikte anılır, 1930'larda bunlara Baron & Co. katılır. İkinci Dünya Savaşı'nın açtığı boşluğun ardından ad kırklı yılların sonunda yalnızca L. Hill & Co. ile, ellili yıllarda ise Trebor Products & Agencies ile eşleşir ve 1957'den sonra listelerden büsbütün düşer.

Bu şirketlerin bir bölümünün Baron Cohen ile doğrudan bağlantılı olduğu, kalanlarınsa birkaç yıl görünüp izini kaybettirdiği belirtilir; sözgelimi Cyril Arnold Ltd, Londra telefon rehberlerinde ancak 1920'lerin ikinci yarısı boyunca yer alır. Böylesi kısa ömürlü şirketleri izlemek isteyen araştırmacılar, ticaret yıllıkları ve şirket sicilleri gibi kaynakların yanı sıra Britanya sanayisini derleyen arşiv projelerine başvurur. Marka ile üretici arasındaki eşleşme konusunda sık anılan bir başvuru kitabının Trebor'u Cyril Arnold Ltd ve Baron & Co. ile ilişkilendirdiği de aktarılır.

Karıştırılmaması gerekenler

Aynı adı taşıyan ve bugün çok daha tanınan Trebor, 4 Ocak 1907'de Londra'nın doğusundaki Forest Gate'te kurulmuş bir şekerleme şirketidir; adı, kurucularından birinin soyadı olan "Robert"ın tersten okunuşundan gelir. İki Trebor arasında bilinen hiçbir bağ yoktur; benzerlik, marka adı arayan iki ayrı işletmenin aynı kelime oyununa varmasından ibarettir.

Pipo tarafındaki Trebor bugün yalnızca ikinci el koleksiyonlarda karşılaşılan bir addır. Anlatıldığına göre marka, Amerikan tütün yayınlarındaki tanıtımlarda zaman zaman John Cotton ürünleriyle birlikte sunulmuş, günümüze ulaşan örneklerin bir bölümü gümüş bilezikli olarak kaydedilmiştir; bu ayrıntıların ikisi de bağımsız kaynaklarla teyit edilebilmiş değildir. Kesin olan tek şey, sap üzerindeki numaranın bu pipoları belirli bir tarihe bağlayan sağlam bir dayanak olduğudur.