WGM Meerschaum

WGM Meerschaum, Eskişehir çevresindeki atölye geleneğinden gelen ve pipolarını tek tek elde biçimlendiren Türk lüle taşı (meerschaum) markalarından biridir. Markanın arkasında, mesleğe çocuk yaşta giren oymacı Mustafa Albayrak vardır. WGM'in adı, lüle taşı oymacılığının yüzyıllara dayanan el işçiliğini funda kökü (briyar) pipolarında yerleşmiş montaj alışkanlıklarıyla aynı gövdede buluşturmasıyla anılır. Kuruluş yılı açık kaynaklara geçmemiştir; markanın dış pazar kataloglarında görünür hâle gelmesi 2010'lu yıllara denk düşer.

Mustafa Albayrak

Albayrak'a dair bilgiler büyük ölçüde marka tanıtım metinlerine dayanır; bağımsız bir arşiv kaydı ya da ticaret sicili bulunamamıştır. Bu anlatıma göre oymacı 1963'te Eskişehir'in Margı köyünde doğmuştur. Bugün Kozlubel adıyla anılan bu köy, kentin lüle taşı ocaklarının sıralandığı kuşağın üzerindedir; yani Albayrak zanaatın içine doğmuş sayılır. Tezgâh başına on üç yaşında, Ali Selver adlı ustanın çırağı olarak geçtiği, yirmi yaşına geldiğinde kalfalığa yükseldiği aktarılır.

Çıraklık, kalfalık ve ustalık, geleneksel el sanatlarında yerleşik üç aşamalı bir öğrenme düzenidir: çırak taşı hazırlayıp kaba işi yapar, kalfa tezgâhta bağımsız çalışır, usta ise hem kendi işini imzalar hem de çırak yetiştirir. Albayrak'ın usta sayıldığı yıl 2002 olarak verilir. Ondan önceki yirmi yılı kendi markası olmadan, başka atölye ve markaların işlerini üstlenerek geçirdiği; bu arada Türk lüle taşı oymacılığının en tanınmış adlarından İsmet Bekler'in projelerinde çalıştığı belirtilir. 2002'den sonra adı önce IMP markasının üretiminde duyulmuş, kendi çizgisini WGM adı altında sürdürmesi ise kayıtlara göre ustalığından yaklaşık on iki yıl sonrasına düşer.

Malzeme ve yapım

Lüle taşı pipolarda blok taş ile preslenmiş taş arasında keskin bir ayrım vardır: birincisi ocaktan çıkan parçadan tek gövde hâlinde yontulur, ikincisi taş tozunun bağlayıcıyla sıkıştırılmasıyla elde edilir. WGM pipolarının blok taştan yontulduğu, taşın da Eskişehir oymacılığını besleyen havzadan geldiği belirtilir.

Markanın kendi tanıtımında öne çıkardığı ayrıntı ise ağızlığın hazneye oturma biçimidir. Lüle taşı pipolarda bu bağlantı çoğunlukla vidalı yapılır; WGM'de ise çek-çıkar delrin geçme (tenon) ve buna karşılık gelen bir yuva kullanılır. Delrin, aşınmaya dayanıklı bir asetal reçinedir; vida dişine göre daha az yıpranır ve ağızlığın her takılışta aynı hizada oturmasını kolaylaştırır. Çözümün kendisi yeni değildir, ama briyar pipoların dünyasına aittir; WGM'i akranlarından ayıran nokta, bunu lüle taşında kural hâline getirmesi sayılır. Ağızlıklar akrilikten (lusit) yapılır, hava kanalı 4 milimetre açılır, her pipo da haznesine göre biçimlendirilmiş sert kabuklu bir kutu içinde sunulur.

Markanın konumu

WGM, onlarca oymacı çalıştıran büyük atölyelerle tek ustanın tezgâhı arasında bir yerde durur. Marka hakkında bilinenlerin büyük bölümü satış kataloglarındaki tanıtım metinlerine ve bunları derleyen ansiklopedi girdilerine dayanır; üretimin ölçeği, model serilerinin adlandırılması ya da atölyenin bugünkü kadrosu üzerine doğrulanabilir veri yoktur. WGM kısaltmasının neyin baş harflerinden geldiği de açıklanmış değildir. Markanın adına açılacağı duyurulan internet sitesi bugün yayında değildir; alan adı satışa çıkarılmış adresler arasında görünmektedir. Bu, üretimin sona erdiği anlamına gelmez; yalnızca markanın son yıllarda kayıt bırakmadığını gösterir.