Churchwarden

Churchwarden, haznesi hemen her klasik biçimde olabilen, ancak ağızlığı (stem) olağan dışı uzun tutulan pipo tipidir. Ağızlık tek başına 22-45 cm'ye ulaşabilir; toplam uzunluk çoğunlukla 25-40 cm arasında kalır. Uzun sap, dumanın ağza varana dek yol boyunca soğumasını sağladığından şekil serin içimiyle bilinir. Klasik pipo şekilleri içinde Churchwarden, hazne biçiminden çok oranlarıyla tanımlanan ender tiplerden biridir.

Biçim ve İçim Özellikleri

Churchwarden'ı tanımlayan ölçüt uzunluktur: Hazne billiard, apple ya da Dublin gibi herhangi bir klasik biçimi taşıyabilir; ağızlık düz olabileceği gibi kavisli de olabilir. Uzun sap, serin içimin yanı sıra hazneyi yüzden uzak tutar; böylece sıcaklık yüzü, duman gözü rahatsız etmez. Almanca konuşulan ülkelerde benzer uzun pipolara "Lesepfeife" (okuma piposu) denmesi de bundandır: Kitaba eğilen okurun görüş alanına duman girmez. Buna karşılık uzun sap dengeyi öne kaydırır; pipo dişle taşımaya (clenching) uygun değildir ve içim boyunca elde tutulmayı gerektirir. Temizlik için de standarttan uzun pipo temizleyicileri gerekir.

Tarihçe

Şeklin kökleri iki katmanda izlenir. Uzun saplı pipo geleneği, 17. yüzyıldan itibaren Avrupa'da yaygınlaşan kil pipolara dayanır; "alderman" adıyla bilinen bu uzun saplı kil pipoların meyhanelerde tabak ve maşrapa gibi işletmeye ait ortak eşyalar olduğu, müşteriden müşteriye geçtiği anlatılır. "Churchwarden" adıyla bugünkü biçimlenişi ise daha geç bir döneme, 18. yüzyıl sonu ile 19. yüzyıl başına tarihlenir. Kayıtlara göre uzun saplı tasarımın Avrupa'da yayılmasında şark etkisi de rol oynamıştır; bu yönüyle şekil, Osmanlı'nın uzun çubuğuyla çarpıcı bir paralellik taşır. 1800'lerin ortasında funda kökünün (briar) yaygınlaşmasıyla Churchwarden kilden ahşaba taşındı ve klasik pipo kataloglarındaki yerini aldı.

Adının Kökeni

Adın nereden geldiği belgelenememiştir; camiada birkaç açıklama bir arada anlatılagelir:

• Geceleri kiliseyi bekleyen görevlilerin (churchwarden), görüş alanını kapatmadığı için nöbette bu uzun pipoyu tercih ettiği söylenir.

• Bir başka anlatıya göre kilise görevlileri, pipoyu pencereden sarkıtarak içerdi.

• Şeklin, uzun saplı mum söndürücülere benzetilerek adlandırıldığı da ileri sürülür.

Bu açıklamaların hiçbiri diğerine üstün sayılmaz; adın, İngiltere'de kilise görevlisi figürüyle kurulan bu tür çağrışımlardan doğduğu kabul edilir.

Günümüzde Churchwarden

Peter Jackson'ın Yüzüklerin Efendisi film üçlemesinde (2001-2003) Gandalf ile hobbitlerin Churchwarden içmesi, şekle 21. yüzyılda güçlü bir popülerlik dalgası getirdi. Seri üretimdeki en bilinen örnekler arasında Peterson firmasının Churchwarden serisi sayılır; kimi Alman ve İtalyan üreticiler de kataloglarında bu tipe yer verir. Uzun sapı ve masal dünyasını çağrıştıran görünüşüyle Churchwarden, aceleye gelmeyen, uzun ve sakin oturumlarla özdeşleşmiş bir şekil olarak kabul edilir.