Japon Pipo Terimleri Sözlüğü

Japon pipo terimleri, Batı'daki pipo dağarcığından bağımsız doğduğu için birebir karşılığı olmayan bir sözcük kümesi oluşturur. Kiseru ile ilgili bir müzayede kaydını ya da müze etiketini okuyan meraklı, hazne yerine "hizara", kılıf yerine "tsutsu" yazdığını görür. Aşağıdaki liste bu terimleri alfabe sırasına göre değil, ait oldukları nesne öbeklerine göre toplar; genel pipo terimleri için pipo terimleri sözlüğü maddesine bakılabilir.

Piponun parçaları

Bu terimler iki temel tipi ayırmaya yarar: üç parçadan kurulu rao-kiseru ile tek parça metalden yapılan nobe-kiseru. Alt biçimler kata'nın ya da do'nun kesitine göre adlandırılır; alışılmadık gövdeli örnekler için kawarigata denir. On yedinci ve on sekizinci yüzyıl pipolarında sapın ortasına geçirilen, çıkarılabilen ve pipoyu dayamaya yarayan bileziğe tsuba adı verilir. Gerektiğinde silah olarak da kullanılabilen ağır örneklere kenka-kiseru denir.

Taşıma takımı

Geleneksel giysinin cebi olmadığı için kaplar, kuşağın (obi) arkasından geçirilen bir kordona (himo) asılırdı. Bu düzenin bütününe sagemono denir. Kordonun kuşaktan kayıp çıkmasını, ucundaki oyma tokmak olan netsuke önler; kordonu toparlayan delikli boncuk ise ojime'dir. Yaygın netsuke türleri üç boyutlu oyulmuş katabori, yassı ve yuvarlakça manju ile manju biçimli çanağı madenî bir kapakla örtülen kagamibuta'dır. Mühür ile ilaç taşımaya yarayan katmanlı kutuya inro adı verilir.

Tütün kabının yumuşak olanına tabako-ire, sert olanına tonkotsu denir; ikinci terimin görece yeni yerleştiği kabul edilir. Kesenin kapak parçası kanseinui, üzerindeki üç parçalı metal kilit takımı kanagu ya da kanamono adını taşır. Piponun kılıfı kiseru-zutsu, kısaca tsutsu'dur: tek parça ve ağzı açık olanı otoshi-zutsu, yanları yarık olanı wari-zutsu, iç içe geçen iki parçalısı muso-zutsu diye ayrılır. Takımın ucunda netsuke bulunanına sage tabako-ire, kılıfın kendisi çapa görevi görene koshizashi tabako-ire denir. Kaynaklara göre bu parçaları uyumlu bir bütün hâline getirmek, kese ve çanta ustası fukuro-monoya'nın işiydi.

Masa takımı ve tütün

Ev içinde kullanılan tepsi, kutu veya çekmeceli sandığa tabako-bon adı verilir; sandık biçimlisi tabako-dansu diye anılır. On yedinci yüzyıla uzanan bu takımın tütsü töreninin (kodo) donanımından türediği kabul edilir. Eşleşme parça parça izlenebilir: tütsü tepsisi kau-bon tabako-bon'un kendisine, buhurdan pipoyu yakmaya yarayan kor kabı hi-ire'ye, tütsü külünün boşaltıldığı kap da hai-otoshi ya da haifuki'ye karşılık gelir. Haznede yakılan tütün, kıl inceliğinde kıyılmış kizami-tabako'dur; ayrıntısı tütün kesimleri maddesindedir.

Yazım farkları

Japonca terimlerin Latin harflerine aktarımında tek bir standart oluşmamıştır; aynı sözcük yayından yayına başka türlü yazılabilir. Farkların bir bölümü uzun ünlünün nasıl gösterildiğinden doğar: gövde anlamındaki do, uzunluğu belirtmek için doh diye de yazılır. Bir bölümü yalnızca tercih meselesidir; tazunagata ile tazunagate ya da lake kâğıttan yapılan kılıfı anlatan ganpi ile ganpishi bu türdendir. Bir bölümü ise düpedüz okuma hatasıdır: Japoncada karşılığı bulunmayan ganbuki yazımının gankubi'nin yanlış aktarılmasından geldiği kabul edilir. Buna bir de bileşik sözcüğün ikinci ögesindeki ilk ünsüzün çoğu kez yumuşaması eklenir; bu yüzden kiseru, nobe-giseru ve hana-mi-giseru gibi bileşiklerde "giseru" biçimini alır. Camiada en çok dolaşan derli toplu liste, John C. Loring tarafından 2000'lerin başında hazırlanan sözlüktür; orada da pek çok maddenin yanına yazımın tartışmalı olduğu notu düşülmüştür.