American Smoking Pipe Co.
American Smoking Pipe Co., 1978'de New Jersey'de kurulan ve bugün Montana'dan üretimini sürdüren bir el yapımı pipo atölyesidir. Kurucuları, ortaokul yıllarından beri arkadaş olan Mark Tinsky ile Curt Rollar'dır. Marka adındaki "American" vurgusu bilinçli bir tercihtir: üst düzey pipo yapımcılığının neredeyse bütünüyle Avrupalı adlarla anıldığı bir dönemde kurucular, işlerini açıkça Amerikalı bir imzayla tanıtmak istemişti.
Çıraklık ve kuruluş
Her iki kurucu da mesleği New Jersey'de Jack Weinberger'in atölyesinde öğrendi. Weinberger pipo yapımına hobi olarak başlamış, sonra bunu JHW markasıyla işe dönüştürmüştü. Atölyeye önce lise çağındaki Rollar girdi; ilk işi briyar kütüklerinin yüzeyini temizleyerek damarın okunur hâle gelmesini sağlamaktı. Tinsky ise okulu bitirdikten sonra aynı tezgâha katıldı ve kısa sürede yapımcılığa yükseldi. Weinberger'in yanından geçip sonradan kendi markasını kuran başka isimler de vardır.
Ortak bir marka kurma fikri ikilinin bisiklet tutkusundan doğdu. Tinsky'nin kendi anlatısına göre 1974'te New Jersey'den Alaska'ya pedal çevirdiler; sonraki yıllarda çıktıkları uzun Avrupa turu ise Türkiye'de yarıda kaldı, çünkü İran'daki devrim doğuya devam etmeyi güvensiz kılmıştı. Şirketi kurma kararı bu yolculuk sırasında alındı, dönüşte de hayata geçirildi. Bu ayrıntıların bağımsız bir doğrulaması bulunmuyor.
İlk atölye ve ilk pipolar
Üretim önce Frenchtown'da, Rollar'ın ailesine ait olup satılmayı bekleyen bir çiftlikte başladı; ikili, çiftliğin bakımını üstlenerek orada yaşadı. Briyarın sipariş edildikten sonra ele geçmesi ve işlenebilir kuruluğa erişmesi aylar aldığından ilk pipolar ancak Temmuz 1979'da hazır oldu. Çiftlik 1979 sonunda elden çıkınca atölye Pennsylvania'nın Saylorsburg köyüne taşındı. Ekim 1982'de arkasında geniş bir çalışma alanı bulunan kendi evlerine geçtiler; ustaları Weinberger aynı yıl öldü.
Üslup, malzeme ve damgalar
Atölyenin şekil dili, 1970'lerin serbest oyma (freehand) modasıyla fabrika kalıplarının katılığı arasında bir orta yol arar. Çıraklık ettikleri markanın savruk serbest formlarından ayrışmak için klasik şekillere ağırlık verildi. Briyar Yunanistan'dan, ağızlık taslakları İtalya'dan getirtilir; yapımcı, ürettiği pipoları kendi yayımladığı bir derecelendirme ölçeğine göre sınıflandırır.
Erken dönem pipolarında marka amblemi, "REGD. No" ibaresi ve kısa bir tarih-imza kombinasyonu görülür. Damgalama mantığı sadedir: baş harfler yapımcıyı, önlerindeki rakamlar üretim ayı ile yılını gösterir. MT harfleri Mark Tinsky'yi, CR harfleri Curt Rollar'ı işaret eder; buna göre "05/86-CR" biçimindeki bir damga, 1986'nın mayısında Rollar'ın elinden çıkmış bir pipoyu tanımlar. 1980'lerin ortasında MT zımbası kaybolunca bir süre onun yerine *Z damgası kullanıldı; bu işareti taşıyan pipolar da Tinsky'nin işidir. Zımba değişikliğine ilişkin bilgi pipo arşivlerine dayanır, belgeyle desteklenmez.
Ağızlıktaki yıldız amblemi zaman içinde dört evreden geçti:
yüzeye beyaz olarak işlenmiş sade yıldız konturu,
açıkta duran pirinç halka içine alınmış yıldız,
şeffaf akrilik altına yerleştirilmiş, beyaz yıldızlı siyah logo,
bu logonun çevresine eklenen briyar halka.
Ortaklığın sonu ve bugün
Ortaklık 1990'da sona erdi. Aktarılana göre ayrılığın nedeni bir husumet değil, işi büyütüp işçi alma konusundaki görüş ayrılığıydı; Rollar başka alanlara yöneldi, Tinsky ise markanın tek sahibi olarak devam etti. Kısa süre sonra pipo onarımını da işine ekledi. Bu karar, 1992'den sonra yeni pipo pazarı daralırken atölyeyi ayakta tutan etken oldu: kuşak değişimi ve sertleşen düzenlemeler yeni pipo talebini düşürürken, elindeki pipoyu kullanmayı sürdüren meraklının onarım ihtiyacı yerinde kalmıştı.
Atölye sonradan Montana'nın Wolf Creek kasabasına taşındı; taşınmanın tarihi kaynaklarda geçmiyor. Üretim büyük ölçüde sipariş üzerine sürüyor ve resmî tanıtımda kırk yılı aşan kesintisiz bir üretim geçmişinden söz ediliyor. Tinsky'nin oğlu Glenn de kendi adıyla pipo yapmaktadır. Amerikan el yapımı pipo sahnesinin genel çerçevesi için Go West maddesine bakılabilir. Kuruluş yılında kaynaklar tam örtüşmez: kimi perakende tanıtım metinleri 1980'i verse de üreticinin kendi anlatısı ve pipo arşivleri 1978'i işaret eder.