İtalyan El Yapımı Piposunun Kısa Tarihi
İtalyan el yapımı piposu, funda kökünden (briyar) pipo yapımının geç açılmış ama kısa sürede kendi kimliğini kurmuş koludur. Yirminci yüzyılın ortasına kadar bu işin merkezi, bugün kullanılan şekil dağarcığının büyük bölümünü ortaya çıkaran Fransa ile Dunhill, Charatan ve Comoy's gibi evlerin bulunduğu İngiltere'ydi. İtalya tabloya fabrika kurarak değil, birkaç kişilik tezgâhların işi baştan sona elde bitirmesiyle girdi; bu yüzden ülkenin katkısı bir sanayi hikâyesinden çok atölye hikâyesi sayılır.
Cantù'daki başlangıç
Zincirin ilk halkası Castello'dur. Carlo Scotti'nin 1947'de Como'ya bağlı Cantù kasabasında açtığı atölye, mobilya ve ahşap işçiliğiyle tanınan bir çevrede kuruldu. Üretim bugün de aynı ölçekte sürer: her pipo, sayıları bir avucu geçmeyen ustanın elinden geçerek tamamlanır.
İki tercih markayı dönemin alışılmış ürünlerinden ayırdı. Birincisi ağızlık malzemesiydi: yıllar içinde oksitlenip rengi ve tadı bozulan sert kauçuk (ebonit) yerine akrilik kullanıldı. Malzeme dişe daha sert gelir, buna karşılık yüzeyi kalıcıdır. İkincisi yüzey işçiliğiydi; kâse ve sap, kumlamayla değil elde oyularak açılan derin bir dokuyla bitiriliyordu. Bu rustik yüzey sonradan Sea Rock adıyla markanın imzası sayıldı. Şekiller ilk yıllarda İngiliz dağarcığına yakın durdu, kendi oranlarını sonraki on yıllarda buldu. Ağızlık malzemesi tartışmasının ayrıntıları için ağızlık malzemeleri maddesine bakılabilir.
Aktarıldığına göre marka Atlantik ötesindeki ilk alıcılarını 1950'lerde buldu; talep kısa sürede atölyenin üretebileceğini aştı. 1970'lere gelindiğinde Castello, yurt dışında bir marka adı olmaktan çıkıp aranan bir imza hâline gelmişti.
Ustadan ustaya: Cucciago hattı
İtalyan atölye piposunu tek bir markadan bir ekole dönüştüren şey, Cantù çevresinde kurulan usta-çırak zinciridir. Castello'da yetişen iki isim, Giuseppe Ascorti ile 1960'tan beri pipo yapan Luigi Radice, 1968'de atölyeden ayrılıp komşu köy Cucciago'da kendi tezgâhlarını kurdu. Üçüncü ortak Gianni Davoli dağıtımı üstlendi. Ortaklığın adı Caminetto oldu; üç kurucu İtalya'da "I tre Camini", yani "üç ocak" diye anıldı. Ağızlığa kakılan bıyık amblemi markanın tanınma işareti sayıldı, hatta pipolar "pipa del baffo" adıyla anılır oldu.
Dağılma ve çoğalma
Ortaklık 1979'un sonunda çözüldü ve üç kurucu ayrı yollara gitti; dağılmanın sebebi hakkında dolaşan anlatılar doğrulanmış değildir. Radice 1980'de Cucciago'da kendi adıyla üretime geçti; atölye bugün oğulları Gianluca ile Marzio tarafından sürdürülüyor. Ascorti ailesi de kısa bir aradan sonra soyadını damga olarak kullanmaya başladı; ağızlıktaki bıyık ambleminin yerini "A" harfi aldı. Giuseppe'nin oğlu Roberto Ascorti babasının ve ailenin desteğiyle kurduğu bu atölyeyi hâlâ yürütüyor, Caminetto adı da sonraki yıllarda aynı aile eliyle yeniden canlandırıldı.
Aynı yıllarda kuzeydeki Cantù-Cucciago hattının dışından bir isim daha eklendi: Roma'da Fritz Becker ile oğlu Paolo Becker'in yürüttüğü atölye, 1979'dan itibaren Becker damgasıyla pipo çıkardı. Böylece 1980'lerin başında İtalya, tek bir öncü markanın değil, birbirinden ayrılarak çoğalmış bir atölyeler kümesinin ülkesiydi.
İtalyan üslubunun ortak ögeleri
Sonradan "İtalyan tarzı" diye anılan şey belirli bir şekil listesi değil, bir çalışma biçimidir. Ortak nitelikler şöyle sıralanabilir:
Birkaç kişilik atölye ölçeği ve üretimin aile içinde devredilmesi
Oksitlenmeyen akrilik ağızlık tercihi
Elde oyulmuş, düzensizliği kusur değil imza sayılan rustik yüzeyler
İngiliz kalıplarını kopyalamak yerine kendi oranlarını arayan şekiller
Fransa'nın Saint-Claude'da başlattığı briyar geleneği, İtalya'da fabrikanın değil tezgâhın etrafında yeniden kurulmuş oldu. Otuz yılda bir öncüden bir atölyeler kuşağına geçen bu hat, bugün de İtalyan pipoculuğunun temel çizgisi kabul edilir.