McClelland Tobacco Company
McClelland Tobacco Company, 1977'den 2018'e kadar ABD'nin Kansas City şehrinde (Missouri) faaliyet göstermiş pipo tütünü üreticisidir. Olgunlaştırılmış Virginia (matured Virginia) alanında dünyanın referans markası kabul edilen şirket, balina amblemi ve tenekelerinin kendine özgü ekşi kokusuyla Amerikan pipo kültürünün en çok anılan adlarından biri oldu.
Kuruluş ve yükseliş
Markanın kökeni, Carl R. Ehwa Jr.'ın 1969'da Kansas City'nin tanınmış tütüncüsü Fred Diebel'in yanında işe girmesine dayanır. Ehwa burada dükkân için harmanlar geliştirdi ve kendisine bağlı küçük bir imalathanenin başına getirildi; bu yıllarda topladığı bilgiyi 1974'te Random House/Ridge Press tarafından yayımlanan The Book of Pipes and Tobaccos adlı kitapta topladı. Şirket 1977'de Ehwa, eşi Mary ve Ehwa'nın çocukluk arkadaşı Bob Berish Jr. (kimi kaynaklarda Benish) tarafından kuruldu. Üretim, Ehwa'nın dedesi ve şirkete adını veren kişi olan Dr. W.C. McClelland'ın evinin bodrum katında başladı; 87 yaşında ölen Dr. McClelland hazırlıklara katılmış, ancak ilk satışı görememişti. Şirket, beşi şark karışımı, beşi olgunlaştırılmış Virginia olmak üzere on harmanla (blend) piyasaya çıktı.
1980'de Berish'in ayrılmasıyla kadroya, daha önce Diebel imalathanesinde Ehwa ile birlikte çalışmış olan Mike McNiel katıldı. 1982'de Ehwa, otuz altı yaşındayken geçirdiği beyin anevrizması nedeniyle işin başına dönemedi; şirket, aralarında satış müdürü Marv Novy'nin de bulunduğu küçük kadronun görev paylaşımıyla ayakta kaldı. Şirketi birlikte yürüten Mary ve Mike McNiel 1993'te evlendi. Fabrika zamanla McClelland evinin tamamını kaplayınca sigorta şirketinin uyarısı üzerine 1985'te taşınıldı: yeni adres, Kansas City'nin sanat bölgesindeki yüz yıllık bir binaydı; üst katının 1920'lerde gizli içki evi (speakeasy) olarak kullanıldığı sonradan öğrenildi.
Tenekeler ve ambalaj
İlk yıllarda tenekeler kâğıt sargı ve sıcak mum mühürle kapatılıyordu. Kurucuların anlatımına göre bu, hem geleneksel bir görüntü vermek hem de kutunun ancak konserve açacağıyla açılabildiğini gizlemek içindi. Amerikan yapımı teneke kullanma tercihi seçenekleri sınırlıyordu; kolay açılan kapaklı (pop-top) tenekeye ancak 1980'lerin başında geçilebildi. Bu ayrım, elde kalan eski tenekelerin kabaca tarihlendirilmesinde kullanılan ölçütlerden biridir. Etiket rengi de bir ayraçtı: olgunlaştırılmış Virginia'lar kahverengi, şark karışımları yeşil etiketle çıkıyordu. Tenekelerin bir bölümünün resimlerini, aralarında Frog Morton serisi de olmak üzere, Mary McNiel çizdi.
Harmanlar ve üslup
McClelland'ın adı her şeyden önce olgunlaştırılmış Virginia ile anılır. İlk on harmanın ardından ürün yelpazesi, tütüncü dükkânlarının harman tezgâhlarında dökme satılmak üzere hazırlanan özel etiketli seriler ve aromatiklerle genişledi. Tenekeler açıldığında duyulan, ketçabı andıran ekşi koku markayla özdeşleşti; hayranları bu kokuyu doğal Virginia fermantasyonuna bağlar, ancak şirket kokunun kaynağına dair kesin bir açıklama hiçbir zaman yapmadı.
Markanın en çok anılan ürünleri şunlardır:
Christmas Cheer: Şirketin on beşinci yılı için 1992'de tek seferlik bir ürün olarak hazırlanan, gördüğü ilgi üzerine sürekli hâle gelen ve her yıl farklı bir rekolteden hazırlanan bu seri, koleksiyoncuların rekolteleri yıllandırarak saklayıp karşılaştırdığı bir geleneğe dönüştü.
Frog Morton serisi: Latakia içeren yumuşak içimli harmanlarıyla İngiliz tarzının Amerika'daki en bilinen yorumlarından sayılır.
5100 Red Cake: Amerikan pipo camiasında en çok anılan kırmızı Virginia harmanlarından biridir.
Grand Orientals: Yenice (Yenidje), Smyrna No. 1, Drama Reserve ve Katerini Classic gibi Osmanlı coğrafyasının şark tütünü varyetelerini tek tek, saf hâlde sunan seri; Türkiye'nin tütün bölgeleri ile Balkan tütüncülüğünün mirasını belgelemesi bakımından benzersiz kabul edilir.
Yıllandırma geleneğinde bir kesinti de kayda geçmiştir: 1993'te uygun yaprak zamanında ayrılamadığı için Christmas Cheer çıkarılmadı, seri ertesi yıl kaldığı yerden sürdü.
Levin harmanları ve puro denemeleri
Markanın yolu 1989'da, estate pipo ticaretinin Amerika'daki öncüsü sayılan Vermont'lu satıcı Barry Levin ile kesişti. Levin, satın aldığı pipo koleksiyonlarıyla birlikte eline geçen yirmi, otuz, kırk yıllık tenekeleri Kansas City'ye gönderiyor ve bu eski harmanların benzerlerinin yapılmasını istiyordu. Bu istekler üzerine geliştirilen tütünler önce Levin'in şirketi için özel etiketle üretildi; Levin'in 1994'teki ölümünün ardından McClelland bunları Personal Reserve ve Craftsbury adlarıyla kendi kataloğuna aldı. Craftsbury adı, Levin'in Vermont'taki kasabasından gelir.
1990'ların başında puro modasının yarattığı merak, şirketi puro yaprağıyla çalışmaya yöneltti. Dominican Glory ve Dominican Glory Maduro, bu yaprağın piponun nem ve yanma koşullarına uyarlanma denemelerinin ürünüdür. Aynı çalışmadan, Honduras ve Meksika'da şirket için sardırılan Ballena Suprema puro serisi doğdu.
Kapanış ve miras
Şirket, Şubat 2018'de kapanacağını duyurdu. Gerekçeler arasında McNiel çiftinin ilerleyen yaşı, Mike McNiel'in sağlık sorunları, ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) düzenlemelerinin getirdiği yükümlülükler ve markanın eski usul işlemlerine uygun Virginia yaprağının artık bulunamaması sayıldı. Kurucular, tarlaya birkaç kez girip yalnızca tam olgunlaşmış yaprağı elle toplayan küçük çiftçilerin yerini makineli hasadın almasını ve ABD'de kota ile fiyat desteği düzeninin 2004 tarihli yasayla tasfiye edilmesinin ardından yaprağın standartlaşmasını, aradıkları ince farkların kaybolma nedeni olarak gösterdi. Çift, şirketin adının ve itibarının paradan daha önemli olduğu düşüncesiyle firmayı satmak yerine kapatmayı seçti; tarifler kimseye devredilmedi.
Kapanışın ardından kalan tenekeler koleksiyon nesnesi hâline geldi; markanın harmanları pipo camiasında hâlâ bir ölçüt olarak anılır. Kuruculara göre balina amblemi, yapılan işin güzelliğini ve kaliteli yaprağın nadirliğini simgeliyordu.