J. B. Priestley: Romancı ve Pipo Meraklısı

J. B. Priestley (John Boynton Priestley, 1894-1984), yirminci yüzyıl İngiliz edebiyatının en üretken adlarından biri ve pipoyu kendi kamusal görüntüsünün ayrılmaz parçası hâline getirmiş bir yazardır. Bradford'un Manningham semtinde doğdu; roman, oyun, deneme ve radyo konuşmasıyla geniş bir okur kitlesine ulaştı. The Good Companions (1929), English Journey (1934) ve An Inspector Calls (1945) en çok anılan eserleridir. İkinci Dünya Savaşı yıllarında BBC'de yaptığı Postscript konuşmaları onu ülke çapında tanınan bir ses hâline getirdi. Fotoğraflarının çoğunda elinde ya da ağzında bir pipo bulunması rastlantı değildir: tütün, Priestley için yalnızca bir alışkanlık değil, aynı zamanda yazı konusuydu.

Tütün üzerine yazan bir denemeci

Pipo içen yazar çoktur, pipo üzerine yazan azdır; Priestley bu ikinci gruba girer. Denemeler derlemesi Delight (1949) içinde tütüne ayırdığı bölümde, içiciliğe 1910'da ucuz bir Cavendish kesimiyle başladığını yazar; aynı bölümde tütüncülüğün Birinci Dünya Savaşı yıllarında bir zanaat olmaktan çıkıp sıradan bir tezgâh işine dönüşmesinden yakınır. Rain Upon Godshill (1939) ve The Moments and Other Pieces (1966) kitaplarında da tütüne ayrılmış sayfalar bulunur. 1966 tarihli "Tobacco" denemesi ise 2016'da yayımlanan Grumbling at Large seçkisiyle yeniden basılmıştır.

Priestley'nin tutumu, ömrü boyunca tek harmana bağlı kalan içicininkinden farklıydı. Tek bir markaya bağlanmadığını, karşısına çıkan yeni karışımları denemeyi hep sürdürdüğünü birkaç yazısında anlatır; denemelerinde Virginia, Latakia ve Perique gibi adlar sık geçer. Pipo içiciliğinin altmış yılı aştığı söylenir.

Pipo ve kamusal imge

Yirminci yüzyıl İngiltere'sinde pipo, sağduyulu ve ölçülü erkek imgesiyle özdeşleşmişti; Priestley bu imgenin edebiyattaki karşılığı sayılır. Tütün kültürünün tarihini yazan Matthew Hilton, aynı simgenin Stanley Baldwin'den Harold Wilson'a uzanan siyasetçilerce de bilinçli biçimde benimsendiğine dikkat çeker. Hilton'a göre Priestley, sigara ve sağlık tartışmalarının yaygınlaştığı yıllarda briyar piponun bu kültürel yerini yitirmesinden kaygı duymuştur.

Ödül ve arşiv

1965'te Briar Pipe Trade Association tarafından "Pipeman of the Year" adıyla başlatılan, sonraki yıllarda British Pipesmokers' Council eliyle her ocak ayında Londra'daki Savoy Hotel'de verilen ödülü Priestley 1979'da aldı. Aynı ödül, tütün tanıtımına getirilen kısıtlamalar nedeniyle 2004'te sona erdi. Yazar 1977'de Order of Merit'i kabul etmiş, daha önce kendisine önerilen ömür boyu lordluğu (1965) ve Companion of Honour nişanını (1969) geri çevirmişti. 14 Ağustos 1984'te Warwickshire'daki evinde, seksen dokuz yaşında öldü.

Bugün University of Bradford Özel Koleksiyonlar bölümündeki J. B. Priestley Arşivi'nde yazarın yetmişten fazla piposu, tütün kutuları, keseleri, kibritleri ve kullanımdaki pipolarını koyduğu kap bir arada korunur. Bu nedenle Priestley, ünlü pipo içicileri arasında alışkanlığı hem yazıyla hem de nesnelerle en ayrıntılı biçimde belgelenmiş kişilerden biridir.