Kongre Kütüphanesi Rehberlerinden Amerikan Pipo Üreticileri Dökümü

Kongre Kütüphanesi rehberlerinden çıkarılan Amerikan pipo üreticileri dökümü, kil pipo araştırmacısı S. Paul Jung Jr.'ın 1991'de tamamladığı bir arşiv taramasıdır. Elde edilen liste, Amerika Birleşik Devletleri'nde pipo üreten ya da satan firmaların adlarını, bulundukları şehirleri ve kayda geçtikleri yılları bir arada verir; kapsadığı dönem kabaca 1860-1930 arasıdır.

Veri tabanının yapısı

Çalışma iki katman üzerine kuruludur. Üstteki katman, tarih aralığına giren bütün üretici ve dağıtımcıların alfabetik dizinidir ve hızlı bakış için kullanılır. Alttaki katman ise her kaydı tek tek açar, o kaydın hangi rehber cildinden geldiğini gösterir. Bir firmanın adresi yıllar içinde değişebildiği için, ciddi bir tarihlendirme sorusunda başvurulması gereken ikinci katmandır. Kayıtlarda geçen kısaltmaların anahtarı ayrı bir bölüm hâlinde verilmiştir. Metnin bugünkü biçimi, firma adına ve şehir-eyalet bilgisine göre sıralanmış dört ayrı PDF'tir.

Rehber kaydının doğası

Jung tek tür yayınla yetinmemiş; sokak rehberlerini, yerel ve bölgesel iş rehberlerini, eyalet ölçeğindeki ticaret yıllıklarını birlikte taramıştır. Bu rehberlerin iç ayrımı, verinin nasıl okunacağını belirler. Beyaz sayfalar, bir tür adres kütüğüdür ve firmayı yıldan yıla izlemeye elverir. Ticaret bölümüne ya da sarı sayfalara girmekse ücretli bir ilan işidir; küçük atölyeler burada nadiren, çoğu zaman da yalnızca bir kez görünür. Bu tek kayıt genellikle firmanın faaliyete başladığı yıla denk düşer.

Verinin sınırları bu düzenden doğar. Kongre Kütüphanesi'nde ülkede basılmış bütün rehberlerin eksiksiz bir takımı yoktur; kimi ciltler zaman içinde kaybolmuştur. Rehberlerin baskıya hazırlanma süresi nedeniyle kayıtlar gerçek duruma göre aşağı yukarı bir yıl geriden gelir. Rehberler piponun hangi malzemeden yapıldığını da çoğu zaman yazmaz; bu yüzden kil pipo başlığı altındaki girdiler beyaz sayfalarda ayrıntılı biçimde izlenmiş, briyar ve lüle taşı üreticileri aynı derinlikte taranmamıştır. Kaynağın aktardığına göre, taramanın yapıldığı yıllarda kütüphane kapalı raf düzenine karşın araştırmacıların depolara girmesine izin veriyordu; bu imkânın sonradan depolardan yaşanan materyal hırsızlığı üzerine kaldırıldığı belirtilir, ancak bu ayrıntının bağımsız bir doğrulaması bulunamamıştır.

Araştırma tarihindeki yeri

Döküm bir anlatı kurmaz, ham kayıt sunar. Değeri de buradadır: bir damgayı ya da kazıdan çıkan bir kalıntıyı tarihlendirmeye çalışan araştırmacı, William Demuth Company gibi tanınmış adların yanında başka hiçbir kaynakta geçmeyen küçük imalathanelerin de izini burada bulabilir. Jung'un yakın alandaki öteki işleri arasında, ABD Patent Ofisi'nin 1858-1899 arasında verdiği pipo patent, tasarım ve markalarını toplayan 1987 tarihli iki ciltlik derleme ile Manchester'daki Pollock ailesinin üç kuşaklık kil pipo işletmesini konu alan monografi sayılabilir. Patent kayıtlarının tarihlendirmedeki yeri için pipo patentleri, unutulmuş imalatçıları derleyen benzer bir çaba için de briyar ticaretinin unutulan üreticileri maddesine bakılabilir.