Sot Weed ve Little Ladell: Unutulmuş İki Tütün Terimi

Sot weed ve little ladell, İngilizce tütün ve pipo metinlerinde 16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar karşılaşılan iki tabirdir. Birincisi tütün bitkisini adlandırır, ikincisi tütün kullanmaya yarayan aleti tarif eder. İkisi de yazıldıkları dönemin bakışını taşıdığından sonraki kuşakların diline geçmemiş, anlamları ancak dönem kaynaklarına bakılarak çözülebilir hâle gelmiştir.

Sot Weed: Sersemleten Ot

İngilizcede sot "ayyaş, sersem" demektir; sözcüğün kökeni Eski İngilizcede "budala" anlamına gelen sott biçimine dayanır. Sot-weed bileşiği de sözlüklerde doğrudan tütünün karşılığı olarak verilir. Adın tarafsız olmadığı kabul edilir: tütünü öven değil, ona karşı çıkan tarafın dilinden gelir.

Terim, tütünün İngiliz kolonilerinde aynı anda hem servet hem tartışma kaynağı olduğu yıllarda yerleşti. John Rolfe'un Trinidad'da yetiştirilen tatlı yapraklı bir çeşidin tohumlarını kolonide ekip Orinoco adıyla ürüne dönüştürmesi, Virginia tütününü kârlı bir ihraç kalemine çevirdi; İngiltere'ye giden ilk sevkiyat 1614 yılının mart ayında dört fıçıydı, 1617'de 20.000 libreye, ertesi yıl 40.000 libreye çıktı. Maryland'da ise tütün doğrudan ödeme aracıydı: koloniye sözleşmeli işçi olarak gelen George Alsop, 1666 tarihli tanıtım metninde alışverişin madenî parayla değil tütünle yürüdüğünü aktarır.

Bu ticaretin aracısına factor, yani komisyoncu deniyordu. İki sözcük Ebenezer Cooke'un 1708'de Londra'da basılan uzun hicvinde birleşti: The Sot-Weed Factor, Maryland'a servet aramaya giden bir İngiliz tüccarın uğradığı hayal kırıklığını alaycı beyitlerle anlatır; kolonileri kolay kazanç ülkesi diye tanıtan dönem yazınının parodisi ve ilk Amerikan hicivlerinden biri sayılır. Aynı başlığı 1960'ta John Barth romanına verdi; 1680'ler ile 1690'ların Londra'sında ve Maryland'ında geçen bu kitap terimi yeniden dolaşıma soktu. Sözcük dönemin sözlüklerine de girmiştir; Francis Grose'un adıyla anılan 1811 tarihli sokak dili derlemesi, kayıtlara göre onu tütünün karşılığı olarak verir.