Pipo Tütünü

Pipo tütünü, pipoda içilmek üzere hazırlanan tütündür ve sigara tütününden iki bakımdan ayrılır: belirgin biçimde daha iri kesilir, daha nemli tutulur. Bu iki özellik keyfî değildir. Fazla ince kesilmiş yaprak haznede sıkışıp hava akışını daraltır; nemini yitirmiş yaprak ise hızla yanar ve tadını bırakmadan tükenir. Ticari ürünlerin neredeyse tamamı tek bir yaprak cinsinden değil, birkaç cinsin belirli oranlarda birleştirilmesinden oluşur; bu bileşime harman denir.

Harmanı kuran yapraklar

Yüzlerce harmanın arkasında sayısı sınırlı birkaç temel yaprak vardır. Virginia baca kurutmasıyla (flue-cured) işlenir, doğal şeker oranı yüksektir ve çoğu harmanın omurgasını kurar. Burley havada kurutulur; şekeri düşük, yanışı yavaştır. Bu yapısı onu hem taban yaprağı hem de aroma taşıyıcısı olarak elverişli kılar. ABD'de Burley üretiminin yaklaşık yüzde yetmişi Kentucky'de, yüzde yirmisi Tennessee'de gerçekleşir; ülke dışında Brezilya, Malavi ve Arjantin başlıca üreticiler arasında anılır.

Latakia, adını Suriye'nin liman kenti Lazkiye'den alan bir yapraktır. Önce güneşte kurutulur, ardından aromatik odun dumanına bırakılır; Kıbrıs üretiminde sakız ağacı, mersin ve fıstık çamı gibi türler kullanılır. Ortaya çıkan isli karakter tek başına içilemeyecek kadar baskın sayıldığından Latakia harmanda çeşni oranında yer alır. Üretimin ağırlığı zamanla Suriye'den Kıbrıs'a kaymıştır. Doğu Akdeniz'e özgü şark tütünleri ise harmana kuru ot ve baharat notaları katar.

Cavendish bu listede ayrı durur, çünkü bir cins değil bir yöntemdir: yaprak kek biçiminde preslenir, ateş ya da buhar ısısıyla mayalandırılır, sonra dilimlenir. Çoğunlukla Virginia ve Burley üzerinde uygulanır. Adının 16. yüzyıl İngiliz denizcisi Sir Thomas Cavendish'ten geldiği kabul edilir.

İşleme ve aromalandırma

Soslama iki ayrı aşamada yapılır ve ikisi sıkça birbirine karıştırılır. Sos (casing), kesimden önce şeker ve aroma taşıyan bir çözelti hâlinde yaprağa emdirilir; dokunun içine yerleştiği için içim boyunca varlığını korur. Üst aroma (top dressing) ise harman kurulduktan sonra yüzeye püskürtülür; uçucu bileşenlerden oluştuğundan tütün açıkta bırakıldığında büyük ölçüde kaybolur. Piyasaya çıkan tütünlerin çoğunun bir dereceye kadar soslandığı kabul edilir.

Harmanların en yaygın sınıflandırması da bu ayrımdan doğar. Belirgin bir aroma taşıyanlar aromatik, tadını yalnızca yaprak bileşiminden alanlar aromatik olmayan harman sayılır. Sınır her zaman keskin değildir; hafif soslanmış pek çok ürün iki tanımın arasında kalır.

Kesim ve saklama

Kesim biçimleri iki mantığa ayrılır: yaprak ya doğrudan doğranır ya da önce sıkıştırılıp sonra dilimlenir. Doğranmışların en yaygını ribbon'dur; yaklaşık bir buçuk ila iki buçuk milimetre eninde şeritler hâlinde gelir, çok incesine shag denir. Sıkıştırılmış tütünlerde yaprak ısı, buhar ve basınç altında blok hâline getirilir: bloğun kendisine plug, ondan alınan ince dilimlere flake adı verilir. Halat gibi bükülen rope da ince disklere ayrılarak kullanılır. Kesim yalnızca görünüşü belirlemez; tütünün pipoya doldurulmadan önce ne kadar hazırlık isteyeceğini ve ne hızda yanacağını da tayin eder.

Kesimi ne olursa olsun pipo tütünü havayla temas ettiğinde kurur, nemini yitiren yaprak da tadının önemli bir bölümünü bırakır. Bu yüzden saklama, ağzı sıkı kapanan kavanozlarda ya da mühürlü kutularda yapılır.