Tiffany & Company: Bir Gümüş Evinin Tütün Eşyaları

Tiffany & Company, 1837'de New York'ta kurulan, asıl ününü kuyumculuk ve gümüş işçiliğiyle kazanmış bir Amerikan firmasıdır. Pipo tarihinde anılmasının sebebi seri üretim değildir; firma kuruluşundan yirminci yüzyılın ortalarına kadar, kendi deyimiyle "fancy goods" (fantezi eşya) saydığı bölümde tütün takımları da satmıştır: tabaka, çakmak, kül tablası, kehribar ağızlık ve bugün ancak birkaç örnekle belgelenebilen pipolar.

Gümüşçü Bir Evin Kuruluşu

Dükkânı Charles Lewis Tiffany ile John B. Young, Manhattan'ın alt kesiminde Broadway üzerinde bir kırtasiye ve fantezi eşya mağazası olarak açtı; başlangıç sermayesi, Tiffany'nin babasının pamuk fabrikasından sağladığı bin dolardı. Kuruluş adı Tiffany, Young and Ellis'ti. 1853'te Charles Tiffany yönetimi devralınca ad Tiffany & Company'ye kısaltıldı ve ağırlık mücevhere kaydı. Amerikan İç Savaşı yıllarında firma Birlik ordusuna kılıç, sancak ve cerrahi alet sağladı; 1867 Paris Evrensel Sergisi'nde gümüş eşya dalında ödül alarak bunu başaran ilk Amerikan firması sayıldı. 1919'da donanma için hazırlanan ve "Tiffany Cross" adıyla anılan Onur Madalyası biçimi de bu evin tasarımıdır. Tütün eşyalarındaki montür işçiliğinin dayanağı işte bu gümüşçülük birikimidir.

Kataloğa Giren Tütün Eşyası

Bu kolun nasıl daraldığı marka tescil kayıtlarından izlenebilir. 1920 tescilinin kapsamı hâlâ geniştir: kehribar pipo ve ağızlıklar, deri ya da ipek tabakalar, cam, ahşap veya adi metalden nem kutuları (humidor) ile kül tablaları aynı başlık altında toplanmıştır. Altmış yılı aşkın bir süre sonra, 1981 başvurulu ve 1982 tescilli kayda gelindiğinde geriye tabaka, çakmak, pipo temizleme aleti ve puro makası kalır; kehribar ağızlık da pipo da listeden düşmüştür. Kayıtlara göre altın ve platin kadın tabakaları firmanın listelerine ilk kez 1911'de girmiştir. Tiffany bu vitrinde yalnız da değildi: Providence'ta 1831'de kurulan Gorham Manufacturing Company gümüş kibritlik ve tabakalarıyla, Paris evleri Cartier ve Hermès ise çakmak, tabaka ve içim takımlarıyla aynı müşteriye sesleniyordu.

Damgalı Pipolar ve Geçmiş Kaydı Sorunu

Firmanın mücevherciliğini konu alan ve 2006'da yayımlanan Bejewelled by Tiffany 1837-1987 kataloğunda yalnızca bir pipo görülür. 1881 tarihli bu parçanın haznesi lüle taşı, ağızlığı kehribardır; gümüş montürlerinde Japon üslubu yerli Amerikan motifleriyle yan yana durur. Katalogda verilen bilgiye göre kayıt defterlerine 579 desen numarasıyla ve "Turk's Head" adıyla işlenmiştir, firmanın yedi pipo biçiminden biridir.

İkinci örnek gümüş ve fildişinden yapılmış bir pipodur; asıl tartışmayı ise ona iliştirilen geçmiş kaydı (provenans) doğurur. Chicagolu koleksiyoncu John F. H. Heide, 1900-1941 arasında topladığı parçaları daktiloyla tuttuğu bir kataloğa işlemiş, bu katalog 1946'daki ölümünün ardından ortaya çıkmıştır. 198 numaralı kayıt, piponun 1890 dolaylarında Tiffany'de yapıldığının söylendiğini ve İngiltere Başyargıcı Lord Alverstone tarafından Yidiş oyun yazarı Jacob M. Gordin'e armağan edildiğini bildirir. Ne var ki bu tarihlendirme iki biyografiyle de bağdaşmaz: Richard Everard Webster hem Alverstone unvanını hem başyargıçlığı 1900'de almış, Gordin ise New York'a ancak 1891'de gelmiştir. Pipo, Heide koleksiyonunun 4 Nisan 1978'de New York'ta Sotheby Parke Bernet'in PB Eighty-Four bölümünce dağıtıldığı satışta el değiştirdi; aktarılanlara göre 1991'de bir kez daha müzayedeye çıktı ve 2024'te Paris'te yeniden görüldü.

Tiffany damgalı tütün eşyalarının izi bugün pipo literatüründen çok gümüş ve mücevher kataloglarında, tescil kayıtlarında ve koleksiyon listelerinde sürülür. Bu kolun pipo tarihinde neden hep kıyıda kaldığı da bir ölçüde buradan anlaşılır.