Pipo Hazne Malzemeleri

Pipo hazne malzemeleri, tütünün içinde yandığı çanağı, yani hazneyi (chamber) oluşturan doğal ve yapay malzemelerin tümünü ifade eder. Yüzyıllar boyunca pek çok malzeme denenmiş, 19. yüzyıl ortasından bu yana ise funda kökü (briyar) açık farkla standart kabul edilmiştir. Bu madde başlıca malzemeleri ortak ölçütler üzerinden karşılaştırır; her malzemenin ayrıntısı kendi maddesinde bulunur.

İyi bir hazneden beklenenler

İyi bir hazne malzemesinin üç temel ölçütü karşılaması beklenir: közün sıcaklığına dayanacak ısı direnci, içim sırasında oluşan nemi ve katranı emecek gözeneklilik ve tütünün tadını bozmayacak nötrlük. Bunlara ağırlık, düşme ve çarpmaya dayanıklılık ile işlenebilirlik de eklenir. Briyarın egemenliği, üç temel ölçütü birden makul maliyetle karşılamasına dayanır: yoğun damarlı kök yumrusu ısıya son derece dirençlidir, nemi emer ve dumana belirgin bir tat katmaz.

Kısa tarihçe

Tütünün Avrupa'ya girdiği 16. yüzyıl sonundan 19. yüzyıl ortasına kadar kıtanın neredeyse evrensel hazne malzemesi pişmiş beyaz kildi; kil pipo ucuz ve tat bakımından nötrdü, ancak kolay kırılır ve sıcak içilirdi. 18. ve 19. yüzyıllarda lüle taşı (meerschaum) hafifliği, gözenekliliği ve işlenmeye elverişliliğiyle seçkin sınıfın tercihi hâline geldi. 1850'ler civarında Fransa'da pipoya uygulanan briyar ise yarım yüzyıl içinde hem kili hem porseleni büyük ölçüde piyasadan sildi. Aynı dönemde Atlantik'in öte yakasında mısır koçanı, 1869'dan beri Amerika Birleşik Devletleri'nde seri üretilen gösterişsiz bir doğal hazne malzemesi olarak kendine kalıcı bir yer edindi.

Başlıca malzemelerin karşılaştırması

Kalabaş aslında sorunu malzemeden çok geometriyle çözer: tütün, kabağın üstüne oturan lüle taşı başlıkta yanar; dumansa alttaki geniş boşlukta soğur. Porselenin nem kusurunu Alman yapımcılar, yoğuşmayı toplayan ayrı bir rezervuar hazne ekleyen çok parçalı tasarımla (Gesteckpfeife) gidermiştir. Zeytin, kiraz ve armut gibi ağaçlar da briyara alternatif olarak kullanılır; bunların briyardan daha az emici ve kavrulmaya daha yatkın olduğu, bir kısmının dumana hafif tatlımsı bir aroma kattığı kabul edilir.

Malzeme, bakım düzenini de belirler

Hangi malzemenin seçildiği, piponun nasıl bakılacağını doğrudan etkiler. Briyar ve morta haznelerde iç yüzeyi koruyan ince bir karbon tabakası (cake) istenir; lüle taşı ve kilde ise bu tabakanın oluşmasına izin verilmez. Kil ve lüle taşı gibi tümüyle nötr malzemeler hayalet aroma (ghosting) tutmaz; tütün harmancılarının deneme içimlerini genellikle kil pipoyla yapması bundandır. Göze alınan risk de malzemeye göre değişir: ahşap haznelerin ortak riski yanık delinmesi (burnout) iken kil, lüle taşı ve porselende asıl tehlike düşme ve çarpma kırıklarıdır. Malzeme tercihi, bütün bu özellikler arasında kullanıcının önceliklerine göre kurulan bir denge sayılır.