Hava Akışı: Piponun Duman Kanalı Tartışması

Hava akışı, bir pipoda hazne tabanından ağızlığın ucuna uzanan duman kanalının kesiti ve bu kesitin kullanıma yansımasıdır. Terim, 1990'ların sonundan bu yana camiada sürüp giden bir tartışmanın da adıdır: kanal ne kadar geniş olmalıdır, kullanıcı bu ölçüyü sonradan değiştirmeli midir? Konu, pipo anatomisinin kullanımla en doğrudan ilişkilendirilen ayrıntısı sayılır.

Kanalın Geometrisi

Duman, hazne tabanındaki delikten sapa girer; sap ile ağızlığın birleştiği yuva-tırnak (mortise-tenon) geçişini geride bırakır; ağızlığın içindeki kanaldan ilerleyerek ağız ucundaki yarıktan çıkar. Bu yol üzerinde kesitin daralması ya da keskin bir köşeyle karşılaşması akışı bozar. Ölçü tarih boyunca sabit kalmamıştır: kil pipo kayıtlarında 16. yüzyıl sonu ile 17. yüzyıl başında sap deliği yaklaşık 3,6 milimetreyken, 18. yüzyıl sonunda 1,6 milimetreye iner. Arkeologlar bu daralmayı kil pipoların tarihlendirilmesinde ölçüt olarak kullanır.

Tartışmanın Çıkışı

Kayıtlara göre konuyu Amerikan pipo basınının gündemine iki yazı taşımıştır. İlki, Pipes & Tobaccos dergisinin 1996/97 kış sayısında Dayton H. Matlick imzasıyla çıkan ve Danimarkalı usta Lars Ivarsson'u konu alan yazıdır. Ivarsson'un aktarılan yöntemi, yaptığı bütün pipolarda hazneden ağız ucuna kadar 4 milimetrelik (yaklaşık 5/32 inç) tek ölçü bir kanal açmaktır. Buna bağlanan denetim yolu bir alete gerek duymaz: boş pipodan olağan güçte çekilen nefeste ıslık duyuluyorsa kanal dardır, boğuk bir uğultu ya da sessizlik ise akışın engellenmediğine yorulur. Aktarılan gerekçe, hızın arttığı dar geçitlerde ortaya çıkan çalkantının dumandaki nemi kanal çeperine ayırması ve kullanımı ıslatmasıdır.

İkinci yazı aynı derginin 1997 güz sayısında Rick Newcombe imzasıyla çıktı; bu kez konu, elde bulunan bir piponun kanalını sonradan büyütmekti. Newcombe'un bu konudaki görüşleri daha sonra Sumner Books'tan çıkan In Search of Pipe Dreams adlı kitabında da yer aldı. Newcombe, uygulamayı kendisine öğreten Jim Benjamin'in 1940'ların sonundan beri kendi pipolarının kanalını genişlettiğini aktarır. İkilinin kullandığı ölçülerin başlangıçta 5/32 ile 11/64 inç arasında kaldığı, zamanla piponun boyuna ve biçimine göre 3/16 inçe (yaklaşık 4,8 milimetre) kadar çıktığı, 5/32 inçin ise alt sınır sayıldığı anlatılır.