Mergenler

Mergenler, 20. yüzyılın ikinci yarısında çalışmış bir lüle taşı (meerschaum) pipo üreticisi ve markasıdır. Kayıtlara göre üretim şirketi İstanbul merkezliydi, sahibi Oksan Mergen'di ve marka 1990'lı yıllarda ortadan kalktı. Bugün Mergenler adı ürün kataloğuyla değil, atölyesinde yetişen birkaç oymacıyla anılır.

Şirket Hakkında Bilinenler

Markanın kuruluş yılı, ortaklık yapısı ve üretim ölçeği hakkında elde güvenilir bir kayıt yoktur. Bilinenler, pipo literatüründeki birkaç satırlık bir künyeye ve çevresindeki ustaların kısa biyografilerine dayanır. Bu nedenle İstanbul merkezi, Oksan Mergen'in sahipliği ve 1990'lardaki kapanış burada kesinleşmiş tarih olarak değil, aktarılan bilgi olarak verilir.

Konumu yine de mantıklıdır. Türkiye'de pipoluk lüle taşı yalnızca Eskişehir çevresindeki ocaklardan çıkarılır ve oymacılığın merkezi tarihsel olarak o şehirdir; buna karşılık ticaretin ve ihracatın düğüm noktası uzun süre İstanbul olmuştur. Mergenler bu ikinci halkada, işlenmiş taşı kendi markasıyla piyasaya süren bir üretim evi olarak yer alır.

İmzasız Oymacılar Düzeni

Atölyenin çalışma düzenine ilişkin en somut ayrıntı, Mergenler için çalışan Hüseyin Yanık'ın yaptığı pipolara imza atmamış olmasıdır. Aynı bilgi, ustanın ailesinin kendi anlatısında da yer alır: firma, oymacılarının adını taşımayan pipolar üreten tanınmış bir atölye olarak anılır. Ürünün ustanın değil şirketin adıyla piyasaya çıkması dönemin yerleşik düzeniydi ve Batı'daki funda kökü (briar) fabrikalarında da aynı biçimde işliyordu: kaliteyi markanın güvencesine bağlar, tek tek oymacıların adını gölgede bırakır. Sonuç olarak Mergenler künyeli bir hazne, kimin elinden çıktığını göstermez; markanın parçalarını ustalara tek tek bağlamak bugün pek mümkün değildir.