Selmec (Schemnitz) Pipoları

Selmec pipoları, Macaristan Krallığı'nın kuzeyindeki ünlü madenci kenti Selmecbánya'da üretilen sırlı kil pipoların ortak adıdır. Kent, Almanca kaynaklarda Schemnitz, bugünkü Slovakya'da ise Banská Štiavnica olarak geçer; pipolar da hangi dilde anıldığına göre bu üç adla birden karşımıza çıkar. Avrupa kil pipoculuğu denince akla ilk gelen İngiliz okuluyla Selmec'in akrabalığı yoktur; buradaki biçimlerin soy ağacı batıya değil doğuya uzanır.

Osmanlı Lülesinden Gelen Biçim

Kuzey Macaristan'a batıdan mal getirmek kolay değildi; İngiliz ve Hollanda pipoları bölgede seyrek görüldüğü için yerel ustaların eline geçen örnek de olmadı. Örneği doğu sağladı: Avrupa'ya Osmanlı yoluyla giren çubuk (chibouk) lülesi. Budin'de çalışan lülecilerin tipi özellikle belirleyicidir. O tipte hazne silindire yakın ve görece yüksektir, altta yarım küre biçiminde bir gövdeyle kapanır, boyun ise kısa ve boğumludur; boynun hazneye bağlandığı açı altmış derece dolayındadır. Aynı zanaatın İstanbul'daki kolu için Tophane lüleciliği maddesine bakılabilir.

Selmec ustaları bu iskeleti devraldıktan sonra kendi imzalarını lülenin tabanına attılar. Taban, ana gövdeden çok daha yoğun işlenir; yelpaze gibi açılan kabuk-yaprak bezemesi bu ekolün ayırt edici motifi sayılır. Motif Selmec'te kalmadı, Avusturya, Almanya ve Fransa atölyelerinin işine de sindi. Kâseler ise çoğu zaman çokgen yüzeylere bölünür ve üzerlerinde üreticinin damgası bulunur.