Edebiyatta Lüle Taşı: Şiirin ve Nesrin Gözdesi

Edebiyatta lüle taşı, pipo tarihinin az konuşulan ama şaşırtıcı ölçüde geniş bir koludur. Lüle taşı 19. yüzyılda yalnızca bir hazne malzemesi değildi; denemecilerin, şairlerin ve ressamların da konusuydu. Dönemin basılı kayıtlarını tarayan derlemelere göre malzemeye adanmış şiir ve denemenin sayısı, aynı yüzyılın ikinci yarısında piyasaya egemen olan briar için yazılanların üzerindedir; briar yazını ise ağırlıkla ticaret, teknik ve tarih başlıklarında kalmıştır.

Renklendirmeye Adanmış Kılavuzlar

İlk metin kümesi doğrudan zanaattan doğdu. Lüle taşının kullanıldıkça krem beyazından kehribara, oradan koyu kahveye dönmesi dönemin okurunu ilgilendiren bir süreçti ve yalnızca bu sürece ayrılmış küçük kitapçıklar basıldı. Kayıtlara göre bunların arasında bir "eski kullanıcı" imzasıyla çıkan on iki kurallık bir renklendirme kılavuzu ile 1871'de Londra'da "Amator Fumi" takma adıyla yayımlanan Meerschaums and How to Colour Them bulunur. Bugün bu yayınlar bir tür kullanım rehberi gibi okunur; dönemin pipo sahibi içinse sabır isteyen bir uğraşın el kitabıydı.

Şiirin Gözdesi

Pipo şiirinin bilinen ilk müstakil kitabı, Isaac Hawkins Browne'un 1736'da Londra'da çıkan A Pipe of Tobacco adlı taklit şiirler derlemesi sayılır. Tür 19. yüzyılda yaygınlaştı; Joseph Knight'ın 1894'te derlediği Pipe and Pouch, pipo ve tütün üzerine yazılmış şiirleri tek ciltte topladı. Bu ve benzeri derlemeler pipo kitapları ve yayınları maddesinde ayrıca ele alınır.

Doğrudan lüle taşına adanmış örnekler de vardır. Rudyard Kipling, Temmuz 1884'te Lahor'da basılan Echoes derlemesine "The Maid of the Meerschaum" adlı bir Swinburne parodisi koydu; şiir, oyma haznedeki genç kız figürünün kullanıldıkça beyazlığını yitirmesi fikri üzerine kuruludur. James Russell Lowell, C. F. Bradford'un armağan ettiği lüle taşı pipo için yazdığı şiiri 1888'de Heartsease and Rue kitabına aldı. Oliver Wendell Holmes ise 1858 tarihli The Autocrat of the Breakfast-Table'ın beşinci bölümünde şiiri lüle taşına ve kemana benzetmiş, üçünün de ancak kullanıla kullanıla olgunlaştığını savunmuştu.