Ahşap Torna (Wood Lathe)

Ahşap torna (wood lathe), iş parçasını yatay bir mil ekseninde döndürerek işleyen tezgâhtır. Pipo yapımına yeni girenlerin kurduğu atölyelerde çoğu zaman ilk büyük makine odur. Bir bölüm usta yeni başlayana matkap tezgâhıyla yola çıkmasını salık verse de, tornanın tek başına birkaç işi birden görmesi onu erkenden çekici kılar. Tezgâhın bir ucunda tahriki veren fener mili (headstock), karşısında ise iş parçasını destekleyen gezer punta (tailstock) bulunur; ikisinin arasındaki ray üzerinde, kalemin dayandığı dayama (tool rest) kaydırılır. Devir sayısı yapılan işe göre değiştirilir; delme ile cila aynı devirde yürütülmez.

Tornanın Pipo Yapımındaki İşleri

Aynı tezgâh, delikleri açmaktan son cilaya kadar farklı aşamalarda kullanılır. Fener miline bağlanan funda kökü (briar) bloğuna gezer puntadan hazne, duman kanalı ve ağızlık yuvası (mortise) açılır; bu işin ayrıntısı için tornada delme maddesine bakılabilir. Şekil elverdiğinde gövdenin kendisi de kalemle çevrilir; billiard ya da apple gibi dönel simetrili biçimler bu yolla çıkar. Fener miline bir zımpara diski takılarak biçimlendirme yapılabilir, en sonda da keçeler bağlanarak cila aşamasına geçilir. Bu iş çeşitliliği, tornayı matkap tezgâhına yeğleyen ustaların temel gerekçesi sayılır.

Bağlantı ve Aynalar

Fener mili ile gezer punta kovanları içten konik açılmıştır; bu koniklik, 1864'te Stephen A. Morse'un geliştirip patentini aldığı Mors konisi standardına göre ölçülendirilir. Koni sürtünmeyle kendini tutan bir geçme sağladığı için ayrıca sıkma gerektirmez. Midi boy tezgâhlarda genellikle MT2 ölçüsü kullanılır; bu yüzden matkap aynası (Jacobs mandreni) da MT2 saplı seçilir. Yarım inçe kadar uç kavrayan bir mandren, pipo yapımındaki uçların hemen hepsine yeter.

Bloğu fener miline bağlamak için ayrı bir ayna gerekir. Kendinden merkezleyen dört ayaklı ahşap torna aynaları bu iş için yaygın olarak kullanılır; bununla birlikte pipoya göre yapılmış özel gövde aynalarının daha iyi tuttuğu kabul edilir. Ayakları birbirinden bağımsız hareket eden ucuz aynalar başlangıç için iş görse de merkezlemede zorlandıkları ve çabuk yıprandıkları bilinir. Metal tezgâhın sunduğu farklı bağlama düzeni için metal torna maddesine bakılabilir.

Asgari Donanım ve Güvenlik

Tezgâhın kendisi, yanına bir takım seti eklenmeden pipo işine yetmez. Çevirme için bir ispindel oluk kalemi ile ince bir ayırma kalemi, delme için hazne, duman kanalı ve ağızlık yuvası ölçülerine uygun uçlar, kalemleri bilemek ve uçların profilini vermek için de bir taş motoru gerekir. Cila tarafında her aşamaya ayrı keçe, cila macunu ve karnauba mumu istenir. Kaba biçimlendirmenin bir bölümü bantlı zımpara ile de yapılabilir.

Güvenlik tarafında üç kural değişmez: dönen parça fırlayabileceği için yüz siperi takılır, ince ahşap tozuna karşı maske kullanılır, eldiven ise dönen mile kapılma riski nedeniyle kullanılmaz. Torna, matkap tezgâhından farklı olarak kendine özgü bir el becerisi ister; aşılmaz sayılmasa da bu beceriyi kazanmak bir alışma süresi gerektirir.