Gustav Fischer'e Atfedilen Sahte Lüle Taşı Piposu

Gustav Fischer'e atfedilen sahte lüle taşı piposu, antika pipo koleksiyonculuğunun en uzun ömürlü ve en geniş dolaşımlı sahtecilik vakası sayılır. Haznesinde dans eden çiftlerin yer aldığı, koyu kırmızı-kahve renkli, sapında madenî bir bilezik bulunan bu parça 1990'ların ortasından beri ortaya çıkmayı sürdürüyor. Tek bir örnek değil, aynı kalıptan çıkmış çok sayıda kopya söz konusudur; katalog tanımlarında çoğu kez lüle taşı diye anılsa da pipo ne lüle taşıdır ne de dönemin bilinen taklit taş bileşimlerinden biridir.

Şüphenin başlangıcı

Kayıtlara göre parça ilk kez Ekim 1994'te uzman görüşüne sunuldu: Londra'daki bir müzayede evi, elindeki piponun fotoğrafını göndererek yapımcısı hakkında bilgi istedi. Yazışmada piponun kehribardan oyulduğu, haznesinde "Gustav Fisher Jnr", ağızlığında ise "Gustav Fisher, Vienna, Exposition 1873" imzası bulunduğu belirtiliyordu. İnceleme sonunda parça satışa çıkarılmadı. Parçanın basılı kaynaklarda ilk kez görselleriyle teşhir edildiği yer, Ben Rapaport'un 1999'da Schiffer Publishing'den çıkan Collecting Antique Meerschaum Pipes: Miniature to Majestic Sculpture adlı kitabı oldu.

İmzadaki çelişkiler

Sahteciliği ele veren asıl ayrıntı imzanın kendisidir. En başta soyadı yanlış yazılmıştır: Boston'da çalışmış oymacının adı Gustav Fischer'dir, "Fisher" değil; bir ustanın kendi adını yanlış kazıması ise beklenmez. İbarenin dili de tutarsızdır. Avusturya doğumlu bir oymacı, söz konusu sergiye Almanca "Wien Ausstellung 1873" diye gönderme yapardı; İngilizce kalıp, imzanın sonradan uydurulduğu izlenimini güçlendirir. Serginin kendisi gerçektir — 1 Mayıs 1873'te açılan Weltausstellung 1873 Wien — ama bu, imzayı doğrulamaya yetmez.

"Jnr" eki kronolojiyi büsbütün bozar: aynı adı taşıyan oğul 1887'de Manhattan'da doğmuş ve yalnızca briyar üzerine çalışmıştır, dolayısıyla 1873 sergisine gönderme yapan bir pipoda adının geçmesi mümkün değildir. Son olarak, kayıtlara göre Gustav Fischer Sr. pipolarını çoğunlukla imzasız bırakırdı. 1847-1937 yılları arasında yaşayan ustanın adı yıllar içinde hiç dokunmadığı başka antika lüle taşlarına da yakıştırılmış, katalog metinlerinde ona ait olmayan işler ona mal edilmiştir.

Malzeme ve işçilik

Fotoğraftan bile ayırt edilebilen işaretlerin çoğu malzemededir. Hazne oyulmuş değil kalıba dökülmüştür; altında ilerleyen kalıp dikişi çıplak gözle seçilir. Renk de içildikçe kazanılmış bir patina değildir: parçaya daha ilk günden koyu kızıl bir öküz kanı tonu verilmiştir, oysa ustanın elinden çıkan pipolar süt beyazı çıkar ve rengini zamanla alır. Oyma kabadır, ayrıntı zayıf kalır. Ağızlık kehribar ya da kehribar kırıntılarından preslenen amberoid değil düpedüz plastiktir; bu ayrım ağızlık malzemeleri maddesinde ayrıntılanır. Sap bileziği ise gümüş veya altın yerine dökme çinko alaşımıdır. Kütlenin epoksi, döküm reçine ya da yüksek dayanımlı alçı olabileceği değerlendirilmiştir; bu malzemelerin pipo yapımındaki yeri hydrostone ve reçine pipolar maddesinde ele alınır.

Dolaşım ve ders

2000'li yılların ortasından bu yana aynı pipo İngiltere, Fransa ve Amerika'daki açık artırmalarda, çevrimiçi pazarlarda ve görsel paylaşım sitelerinde defalarca göründü. Bazı kataloglar parçayı açıkça "kopya" diye tanıtırken bazıları 19. yüzyıl sonu işi antika lüle taşı olarak listeledi; malzemenin hiç belirtilmediği ilanlar da vardır. Üreticisi bugüne kadar tespit edilememiştir. Vakanın koleksiyonculuğa bıraktığı asıl ders, imzanın tek başına belge sayılamayacağıdır: doğrulama malzemeden, işçilikten ve tarihsel tutarlılıktan başlar. Briyar tarafındaki benzeri için 1980'lerin sahte Dunhill'leri maddesine bakılabilir.